نه دينى به تماميت مىرسد و نه مىتوان به نحو قطعى راستگو بودن پيامبرى را باور داشت . مشروح اين مطالب خواهد آمد .
ناپسند است آدمى براى خود مذهبى برگزيند كه او را از همه اديان خارج سازد و نتواند به هيچ شريعتى خدا را عبادت كند . بدون عدل ، نمىتوان به رستگارى هيچ پيامبر مرسل و فرشتهء و الا مقام يا بندهاى كه در همه كردارهاى خود فرمانبردار خداوند بوده است ، يقين داشت ؛ همچنان كه بر عذاب هيچ كافر و مشرك و تبهكارى .
خردمندى كه بند تقليد بر گردن نهاده آيا بر خود روا مىداند در پيشگاه حق با چنين عقايد باطلى حاضر شود ؟ انديشههايى كه پيروى از شهوت و سرسپردگى به آزمنديها و آرزوهاى زشت سبب پيدايش آنها شده است .
اماميه و معتزله پيرو ايشان برآنند كه حسن و قبح عقلى است و افعال خدا داراى حسن و قبح هستند يا حسن و قبح به وجهى بر آنها صادق است . اشاعره معتقدند كه عقل به حسن يا قبح هيچ چيز حكم نمىدهد . هر شرى كه وجود دارد ، حسن و نيكوست .
ستم ، تجاوز ، كشتار ، شرك ، بىخردى ، و دشنام به خداوند ، فرشتگان ، پيامبران و دوستان خدا ، پسنديده است . « 1 »
اماميه و پيروان آنها از معتزله همه كارهاى خداوند را حكمت و صواب مىدانند و آنها را از بيدادگرى ، دروغ و زشتى تهى مىشمرند . بديها و پليدى از انسانهاست و خداوند از آنها پيراسته و بيزار است .
اشعريان گمان مىبرند كه همه افعال خداوند حكمت و صواب نيست زيرا زشتيها نيز مخلوق خدا هستند از آن رو كه جز او آفرينندهاى نيست . « 2 » اماميه به قضا و سرنوشتى كه خدا تعيين كرده - تلخ يا شيرين - راضى هستند زيرا حق جز به حق تقدير نمىكند .
هامش
( 1 ) . شرح تجريد قوشچى ، ص 373 ، الفصل ابن حزم ، ج 3 ، ص 66 ، الملل و النحل ، ج 1 ، ص 101 .
( 2 ) . الملل و النحل ، ج 1 ، ص 96 ، عقايد نسفى و شرح تفتازانى بر آن ص 109 ، الفصل ابن حزم ، ج 3 ، ص 69 .