حكم ابو حنيفه رخ تافتن از عقل و نقل است . خداوند مىفرمايد : « اموال يك ديگر را به ناحق مخوريد . »
و پيامبر فرمود : « دست ضامن چيزى است كه ستانده است تا آن را ادا كند . » و « مال مرد مسلمان جز به رضايت خاطر او حلال نمىشود . » « 1 »
13 - اگر شخصى چوبى را غصب كند و بر آن بنائى بسازد بايد آن چوب را به مالكش باز گرداند گرچه به ويرانى سرائى كه بر آن ديوار بنا كرده بيانجامد .
ابو حنيفه مىپندارد كه اگر ساختمان را تنها روى چوب ساخته است بايد چوب را باز گرداند اما اگر بنا ، در جانبى از چوب ساخته شده و باز گرداندن چوب جز به ويرانى بنا ممكن نيست ، برگرداندن آن الزامى نخواهد بود . « 2 »
پيامبر فرمود : « هيچ كس نبايد كالاى برادرش را به جد يا هزل بستاند و هر كه چنين كرد بايد آن را باز گرداند . » « 3 »
14 - اگر كسى جانورى را باز كند يا قفس پرندهاى را بگشايد و آنها بگريزند ضامن است ولى ابو حنيفه او را ضامن نمىداند « 4 » .
عقل حكم مىكند كه آن شخص ضامن باشد زيرا گريختن حيوانات به سبب او بود . پس او متعدى و متجاوز است و خداوند مىفرمايد : « هر كس بر شما تعدى كند به همان اندازه تعدىاش بر او تعدى كنيد . »
هامش
نمىدانند و دليل عمده ايشان قياس به مهاجمى است كه در پى كشتن مردى برآمده و با دفاع مرد روبرو گشته و كشته شده است . در اين فرض ، بر قاتل ديهاى نيست . مورد مسأله به اين فرض ، قياس شده است .
( 1 ) . تفسير كبير ، ج 10 ، ص 232 .
( 2 ) . الهدايه ، ج 4 ، ص 13 .
( 3 ) . منتخب كنز العمال ، ج 4 ، ص 90 ، روايت را از ابو داود ، احمد و ابن ماجه آورده است .
( 4 ) . بداية المجتهد ، ج 2 ، ص 265 و 271 .