11 - اگر غاصب جامهاى را رنگ كند ، اجرت رنگ آميزى از آن اوست ولى بايد ارش ناقص كردن لباس را نيز بپردازد .
ابو حنيفه معتقد است كه اگر لباس سفيد را به رنگى جز سياه در آورده مالك مخير است كه يا جامه را به او دهد و بهاى لباس سفيد را طلب كند و يا لباس خود را بگيرد و اجرت رنگرزى را به او بپردازد ، اما اگر جامه را به رنگ سياه در آورده صاحب آن مىتواند لباس را به او بدهد و بهاى لباس سفيد را بگيرد و يا جامه رنگ آميزى شده را بگيرد و چيزى به رنگرز نپردازد . « 1 »
خرد به ضرورت عدالت براى هر دو طرف حكم مىكند و اين تنها با رأيى كه ما داشتيم متحقق مىشود نه با دادن لباس و گرفتن قيمت آن . از پيامبر نيز روايت شده كه « مردم بر اموال خود تسلط دارند » پس غاصب بايد اجرت رنگرزى خود را بگيرد و مالك ، جامهاش را . وانگهى رنگ سياه با رنگهاى ديگر چه تفاوتى دارد ؟
12 - غاصب با تغيير ويژگى مورد غصب ، مالك آن نمىگردد . ابو حنيفه بر آن است كه اگر غاصب مورد غصب را به گونهاى تغيير دهد كه نام و منفعت آن دگرگون شود از آن اوست . مثلا اگر دزدى به خانه مردى درآيد و در آن جانور و گندم و آسيابى بيابد و آن خوراك را به آسياب آرد كند و جانور را براى گرداندن آسياب به كار گيرد ، مالك آرد خواهد بود ، و مىتواند صاحب اصلى را از ستاندن آرد و جنگيدن به خاطر آن باز دارد و اگر دزد صاحب خانه را بكشد خون آن مرد هدر است اما اگر به دست او كشته شود صاحب خانه ضامن خون او خواهد بود . « 2 »
هامش
( 1 ) . الهدايه ، ج 4 ، ص 13 و 14 .
( 2 ) . الهدايه ، ج 4 ، ص 11 ، فضل نيز اين مطلب را بيان كرده و در صدد توجيه برآمده است . در رسوايى اين رأى سخنى كه ابن حزم در كتابش گفته است كافى است .
ابن رشد در بداية المجتهد ، ( ج 2 ، ص 271 ) مىنويسد : ابو حنيفه و ثورى غاصب را به هيچ حال ضامن بها