13 - كسى كه خريدار حيوان آبستن است اگر پس از زايمان ، عيبى در حيوان ببيند كه مربوط به قبل از عقد بيع و خريدارى است مىتواند حيوان را باز گرداند . و فرزند نيز بازگردانده مىشود . شافعى بر آن است كه فرزند بازگردانده نمىشود . « 1 » ولى سخن او منافى شرع است زيرا بازگرداندن به همه كالا تعلق مىگيرد و بچهء حيوان نيز جزئى از آن است پس بايد باز گردانده شود .
14 - فروش كرم ابريشم و زنبور عسل به شرطى كه با مشاهده معلوم و مشخص باشند و بگونهاى در اختيار فروشنده قرار داشته باشند كه نتوانند بپرند ، جايز است .
ابو حنيفه چنين معاملهاى را جايز نمىداند « 2 » ولى عقل گواهى مىدهد كه در اين سوداگرى مالى مورد استفاده و معلوم وجود دارد كه فروشنده قادر به تسليم آن است پس مانند معاملات ديگر صحيح است . دليل نقلى نيز سخن خداوند « و پروردگار تجارت را حلال فرمود » مىباشد .
15 - براى مسلمان خريد و فروش شراب ، به نحو مستقيم يا به وكالت اهل ذمه ، ممنوع است . ابو حنيفه فتوا داده كه مسلمان مىتواند در خريد و فروش آن ، يكى از اهل ذمه را وكيل كند ، « 3 » اما خداوند فرموده است :
« شراب ، قمار ، بتها و گروبندى با تيرها ، پليدى و كار شيطان است ، از آن اجتناب كنيد . » « 4 » و پيامبر فرمود : « تجارت در شراب حرام است . » « 5 » ؛ و « آن كه شراب را حرام گردانده سوداگرى آن را نيز حرام ساخته است . » ؛
هامش
( 1 ) . مختصر المزنى ، ص 83 .
( 2 ) . الهدايه ، ج 3 ، ص 33 و 34 .
( 3 ) . الهدايه ، ج 2 ، ص 32 و 36 و الفقه على المذاهب ، ج 2 ، ص 224 .
( 4 ) . مائده ، 90 .
( 5 ) . سنن ابو داود ، ج 3 ، ص 280 ، تفسير خازن ، ج 1 ، ص 159 در " الدر المنثور " در تفسير آيه روايات فراوانى آمده است كه به حد تواتر مىرسند .