بحث پنجم : تخصيص
اماميه و موافقان ايشان و گروهى ، اعتقاد دارند كه در استثناء واجب نيست افراد باقيمانده بيشتر از افراد اخراج شده باشند . گروهى از اهل سنت با اين قول مخالفند « 1 » و سخن ايشان نادرست است زيرا خداوند مىفرمايد : « تو را بر بندگان من تسلطى نيست مگر بر آن گمراهانى كه تو را پيروى كنند . » « 2 » سپس در جاى ديگر مىفرمايد : « به عزت تو سوگند كه همگان را گمراه كنم ، مگر آنها كه از بندگان مخلص تو باشند . » « 3 » در موضع نخست افراد باقيمانده بسيار كمتر از اخراج شده هستند . « 4 »
اماميه و موافقان آنها بر آنند كه استثناء از نفى ، اثبات است . ابو حنيفه آن را اثبات نمىداند . « 5 » او با اين رأى هم اجماع را زير پا نهاده و هم گفتار پيامبر را نشنيده انگاشته است .
اين مطلب اجماعى است كه
لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ
كلمه توحيد است و با گفتن آن ، شخص موحد شناخته مىشود .
مخالفت با قول پيامبر ، از اين رو كه حضرتش فرمود : « به من فرمان دادهاند با مردم بجنگم تا كلمه
لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ
را بگويند و چون اين سخن گفتند خون و مال و اهل ايشان از من ايمن خواهد بود . » « 6 »
اگر اين سخن براى اثبات توحيد كافى نبود سبب ايمنى نمىگشت .
اماميه و موافقان ايشان بر آنند كه كتاب بوسيله خود ، تخصيص مىخورد مانند « و
هامش
( 1 ) . المستصفى ، ج 2 ، ص 37 .
( 2 ) . حجر : 42 .
( 3 ) . ص : 83 - 81 .
( 4 ) . علّامه با استدلال به آيه نخست ، دعوى كرده كه افراد باقيمانده ، بسيار كمتر از افراد اخراج شده هستند و براى اثبات اين امر ، آيه دوم را شاهد گرفته كه در بخش اول آن ، تعداد گمراهان بسيار بيشتر از اهل اخلاص است . ( م )
( 5 ) . جمع الجوامع و شرح آن و در حاشيه آن ، البنانى ، ج 2 ، ص 15 .
( 6 ) . التاج الجامع للاصول ، ج 4 ، ص 364 ، نويسنده گفته است كه هر پنج راوى حديث را آوردهاند .