خداوند ديگران را به سبب كارى كه خود انجام داده ، مجازات نمىكند .
معتزله و اماميه بر آن شدهاند كه خداوند بندگان را به چيزى كه خود در آنها آفريده و يا كارى كه خود آنها را بر آن واداشته ، عذاب و سرزنش نمىكند .
اشاعره معتقدند كه پروردگار خلق را بر آنچه خود انجام دادهاند مجازات نمىكند بلكه در آنها كفر را ايجاد مىكند سپس ايشان را بر كفر عذاب مىكند . همچنين جميع گناهان چون دشنام به خدا و پيامبران ، روگرداندن از فرمانبردارى و عبادات و فراموش كردن رستاخيز را در آنها پديد مىآورد « 1 » آنگاه مىپرسد : « چه شده است كه از اين پند اعراض مىكنند ؟ » « 2 » اين بزرگترين ستم و زشتترين بيدادگرى است - پيراسته باد خداوند از چنين نسبتهايى - او فرموده است : « خداى تو بر بندگان ستم روا نمىدارد . » « 3 » ، « خدا براى بندگانش خواستار ستم نيست . » « 4 » ، « ما به آنها ستم نكرديم بلكه خود به خود ستم مىكردند . » « 5 » و « كسى بار گناه ديگرى را بر دوش نمىكشد . » « 6 » .
چه ستمى بالاتر از اين است كه در بندگان چيزى بيافريند سپس عذابشان كند ؟ اين به آن ماند كه انسانى را سياه پوست خلق كند آنگاه او را بر سياهىاش مؤاخذه كند ، يا كسى را بلند قامت ، ناشنوا ، ناتوان از پرواز در هوا ، بيافريند ، سپس بر اين امور خرده گيرد و آدمى را شكنجه كند .
خردمند منصف ، خود ، داورى نمايد ، آيا رواست خداى خويش را به اين امور
هامش
( 1 ) . الملل و النحل ، ج 1 ، ص 96 و شرح العقائد ، ص 112 ، الفصل ابن حزم ، ج 3 ، ص 142 .
( 2 ) . مدثر : 49 .
( 3 ) . فصلت : 46 .
( 4 ) . غافر : 31 .
( 5 ) . هود : 101 .
( 6 ) . انعام : 164 .