( 1 )
از صحابه آن كه روايت زياد دارد
شش تن هستند كه روايات هر كدام از هزار بيشتر است : عبد اللّه بن عمر ، عايشه ، عبد اللّه بن عباس ، جابر ، سعد و ابو هريره كه اين يكى از همه بيشتر روايت دارد ؛ چنان كه از ابو هريره 5364 حديث ، از ابن عمر 2630 حديث ، از انس 2286 حديث ، از عايشه 2210 حديث ، از ابن عباس 2666 حديث ، از جابر 2540 حديث ، و از ابو سعيد خدرى ( سعد بن مالك ) 2170 حديث نقل شده است . نيز از جمله كسانى كه زياد روايت كردهاند ، ابن مسعود و عبد اللّه بن عمرو عاص هستند ؛ ليكن روايتشان به هزار نمىرسد ، اولى 848 و دومى 700 روايت نقل كرده است .
ابن سعد در طبقات گويد : از اكابر صحابه ، زياد روايت در دست نداريم ؛ زيرا پيش از آنكه مورد مراجعه قرار گيرند ، در گذشتند . از على ( ع ) و عمر به نسبت روايت زياد است ؛ زيرا هر دو حكومت يافتند و مورد سؤال قرار گرفتند و قضاوت كردند . أبو بكر ، عثمان ، طلحه ، سعد بن عبادة ، عبادة بن صامت ، اسيد بن حضير و معاذ بن جبل ، به اندازهء جوانترها همچون جابر ، ابو سعيد خدرى ، ابو هريره ، عبد اللّه بن عمرو ، عبد اللّه بن عمرو عاص ، عبد اللّه بن عباس ، رافع بن خديج ، انس بن مالك و براء بن عازب - كه دير ماندند و مورد نياز مردم واقع شدند - حديث ندارند . بسيارى از صحابه - كه با پيغمبر ( ص ) معاشرت بيشترى داشتند - در گذشتند ، بىآنكه حديثى روايت كنند كه يا به سبب فراوانى اصحاب به اينها مراجعه نشد ، يا مشتغل به عبادت و سفر جهاد بودند .
نكته : بعضى محدثان مسند عبد اللّه بن عمرو بن عاص را تصنيف خاصى قرار دادهاند ؛ از آن جمله است ابو خيمثه زهير بن حرب محدّث بغداد .
( 2 )
صاحبان فتوا از اصحاب
بيشترين فتاوى از هفت تن روايت شده : على ( ع ) ، ابن مسعود ، ابن عباس ، زيد بن ثابت ، عمر ، ابن عمر و عايشه . ابن حزم گويد : از فتواهاى هر يك از اينان مىتوان كتاب بزرگى گرد آورد .
بعد از اين هفت تن ، بيست تن ديگر هستند كه از فتواهاى هر يك مىتوان جزوهء كوچكى فراهم آورد : معاذ ، سعد بن ابى وقاص ، ابو هريره ، انس ، عبد اللّه بن عمرو عاص ، أبو بكر ، عثمان ، ابو موسى ، سلمان ، جابر ، ابو سعيد ، طلحه ، زبير ، عبد الرحمن بن عوف ، عمران بن حصين ، ابو بكرة ، عبادة بن صامت ، ابن زبير و ام سلمه ، و ميان صحابه 120 نفر هستند كه جز يكى دو سه فتوا ندادهاند همچون ابىّ بن كعب ، ابو درداء ، ابو طلحه و مقداد كه شايد بتوان از مجموع