( 1 )
معاويه زمانى براى شبنشينى تعيين كرده بود و تاريخ و اخبار گوش مىداد
مسعودى در مروج الذهب « 1 » آورده كه معاويه پس از نماز صبح ، به صحبت قصصگوى گوش مىداد و پس از نماز عشا ، خواص و خاصهء خواص را مىپذيرفت . پس وزرا در هر مسألهاى مىخواستند ، نظرش را مىپرسيدند . آنگاه يك سوم شب را به اخبار و ايام عجم و عرب و رعيتدارى و جنگاورى امتهاى پيشين مىگذراند ، و يك سوم از شب را مىخوابيد ، و در يك سوم آخر شب ، دفتر زندگى پادشاهان را مىخواست و غلامان موظفى داشت كه از روى آن برايش مىخواندند ، آنگاه براى نماز صبح بيرون مىرفت .
( 2 )
علم را از هر كس مىآموختند ، گرچه مشرك يا كودك باشد
ابو نعيم از انس بن مالك از پيغمبر ( ص ) روايت مىكند كه : علم ، گمشدهء مؤمن است ؛ هر جا آن را بيابد برمىگيرد . ابن عبد البر از على ( ع ) روايت مىكند كه : علم ، گمشده مؤمن است ؛ پس آن را برگيريد ؛ هر چند از مشركان باشد و هيچكدامتان ابا نكنيد از اينكه حكمت را از هر كس شنيد فراگيرد . نيز على ( ع ) فرمود : حكمت ، گمشدهء مؤمن است و آن را مىجويد ؛ گرچه در دست مشركان باشد . در روضة الاعلام ابن ازرق آمده است كه صحابه ، نوشتن را از اسيران بدر كه كافر بودند ، و نيز از يهود مدينه آموختند .
در فتاوى ابن تيميه آمده است كه حرف حق پذيرفته مىشود ، از هر كس كه بگويد . معاذ بن جبل در كلام مشهورى مىگويد : حق را از هر كس كه آن را بياورد بپذيريد ؛ گرچه كافر يا فاجر باشد ، و از لغزش حكيم بپرهيزيد . پرسيدند : از كجا بدانيم كافر حق مىگويد ؟ گفت : حق نور خاصى دارد . حديث « اطلبوا العلم و لو بالصين » هم مشهور است . اهل چين در آن موقع بتپرست بودند و مقصود حديث ، سفر براى علمآموزى است .
( 3 )
على بن ابى طالب ( ع ) با رساترين بيان فراگيرى علم را تشويق مىكند
على ( ع ) در خطبهاى فرمود : « بدانيد مردم فرزند چيزى هستند كه نيكو مىدانند ، و ارزش هر كسى به چيزى است كه نيكو مىداند . پس در علم سخن گوييد تا قدر شما روشن شود » .
نيز فرمود : « هر كس در زير زبان خود مخفى است » يا « هر كس در زير انگشت خود مخفى است » و نيز فرموده است : « ارزش هر كس به دو عضو كوچك اوست : دلش و زبانش » . قرافى
هامش
( 1 ) . مسعودى ، مروج الذهب ، ج 2 ، ص 52 .