( 1 )
در اينكه على ( ع ) نخستين بار صنايع بديعى را به كار برد
نخستين بار در نقل كلامى از على ( ع ) صنعت بديعى تصحيف به كار رفت ؛ چنان كه از او نقل شده كه فرمود : « خراب اهل البصرة بالريح » ، و پس از دو قرن معلوم شد « الزنج » مراد بوده است . نيز آوردهاند : اول كسى كه علوم غريبه و نيز تعبير خواب و تقسيم ارث را استنباط كرد ، على ( ع ) بود . نيز گفتهاند : على ( ع ) در جفر و جامعه و اسرار ، حروف كونيه را كه يك هزار و هفتصد مفتاح راز است ، تصنيف كرد . صاحب الكنز الباهر گفته : از صحابه آنكه مربّع صد در صد را وضع نمود ، على ( ع ) است . « 1 »
( 2 )
در اينكه صحابه در علم كلام سخن گفتهاند
شيخ الامير در حواشى الجوهرة ابو على اليوسى آورده كه مشهور است واضع علم كلام ابو الحسن اشعرى بوده ، اما چنين نيست ؛ زيرا اول كسى كه در اين باب سخن گفت ، عمر بن خطاب و انس بن مالك است و نخستين كسى كه رساله كلامى نوشت ، مالك [ بن انس ] است [ كه ردّ قدريه نوشته ] پيش از آنكه اشعرى متولد شده باشد . در فتاوى علمىاش آمده است :
« علم كلام ، علمى است قرآنى ؛ زيرا ذكر عقايد و نبوّات و سمعيّات در كلام اللّه گسترده است » . سيوطى از ابو الوليد الباجى نقل مىكند كه ابن عمر با منكران قدر ، و ابن عباس با خوارج مناظره كرد .
( 3 )
[ صحابه و آموزش حديث ]
صحابه ، املاى حديث مىكردند براى كسى كه بخواهد كتابت كند . وقتى پيغمبر ( ص ) نماز صبح را مىخواند ، صحابه يك يك روى به حضرت مىنهادند ، يكى قرآن و ديگرى تعبير خواب مىپرسيد . روايات در اين باب ، بعضى تضعيف و بعضى توثيق شده است . در طبقات ابن سعد « 2 » آمده است كه پيغمبر ( ص ) هنگام ظهر اذن نمىداد و اين سنت است . پس وقتى حضرت نماز ظهر را در مسجد مىخواند و داخل منزل مىشد ، انس [ خادم پيغمبر ( ص ) ] براى ديدار بعد از ظهر اذن دخول مىداد .
هنگامى كه پيغمبر ( ص ) از ميان اصحاب براى كارى برمىخاست و مىرفت ، ايشان به
هامش
( 1 ) . بيشتر اين گونه مطالب و نوشتهها ، مربوط به قرون بعدى است و انتسابش به على بن ابى طالب ( ع ) ساختگى است ، م .
( 2 ) . ابن سعد ، الطبقات الكبرى ، ج 3 ، ص 33 .