خود را تعليم مىنمايد .
بخارى روايت كرده است كه زنان به پيغمبر ( ص ) عرض كردند : مردان در محضر تو بر ما غلبه كردهاند ( و اغلب وقت تو را مىگيرند ) ، پس روز معيّنى از براى ما قرار بده . حضرت روزى را براى ملاقات با زنان و موعظهء آنها وعده گذاشت .
ابو اسحاق اسفراينى در رواياتى كه هم مردان و هم زنان نقل كردهاند و تعارض دارد ، روايت زنان را ترجيح مىداد و مىگفت : تك تك مردان بهتر از زنان ضبط مىكنند ، اما عده زيادى زن ، از عده زيادى مرد بهتر ياد مىگيرند و در ياد نگه مىدارند . زركشى اين قول را تأييد كرده است و عراقى از وى نقل ، و تأكيد هم نموده است . اما سبكى بر عكس ، يكى از وجوه ترجيح را مرد بودن راوى مىداند و محلّى گويد : از آن جهت كه مرد از زن با حافظهتر است . عبادى گويد : ظاهر عبارت معنايش اين است كه روايت هر مردى بر هر زنى - و لو ضبطش بهتر باشد - برتر است و اين محل تأمّل است . البته مىتوان اين را حالت خاصى فرض كرد و اگر علم به بهتر بودن ضبط زن داشته باشيم ، روايت او مقدم مىشود . در مورد احكام خاص زنان نيز خبر زن برترى دارد .
تاج سبكى در ترشيح التوشيح از پدرش نقل مىكند كه سرّ ازدواج پيغمبر ( ص ) با بيش از چهار زن اين بوده كه خداوند خواسته ، نهفته و آشكار احكام شريعت ، و هر چه از گفتنش انسان را شرم مىآيد يا به شرح نمىآيد بيان شود ، و پيغمبر ( ص ) از باحياترين مردمان بود ، و خدا خواست زنان او ، افعال و اقوال او را كه از اظهار آنها نزد مردم شرم داشت ، از طريق زنانش به مردمان برساند . پس از راه اين ناقلان متعدد ، يعنى زنان پيغمبر ( ص ) است كه بيشتر مسائل غسل و حيض و عدّه و غيره شناخته شده است ؛ چون آنان از حضرت چيزهايى نقل مىكنند كه ديگران نقل نكردهاند ؛ زيرا آنان حضرت را در خواب و در خلوت ديدهاند و نشانههاى نبوت و كوشش و تلاش حضرت را در عبادت و امورى كه جز از فرستادهء خدا مشاهده نمىگردد ، مشاهده كردهاند . پس خير عظيمى از كثرت زنان پيغمبر ( ص ) به لحاظ معارف دينى به مردم رسيده است .
( 1 )
در حسن توجه صحابه به حفظ و ضبط هر چه از پيغمبر ( ص ) مىشنيدند
پيغمبر ( ص ) هنگام نماز عشا به اصحاب مىفرمود : آماده باشيد كه هنگام نماز صبح با شما كارى دارم . گروهى از آنان به يكديگر سفارش مىكردند مواظب باش كه هر كلمه حضرت را