جزئيات علوم را قبل از كليات يا علوم جزئى را قبل از علوم كلى مىآموزاند . مراد آن است كه واضحات پيش از مبهمات ، و مقدمات و اصول قبل از اغراض و اهداف ، و آنچه استوارتر و آسانتر است ، پيش از آنچه دشوار و پيچيدهتر است آموخته شود .
( 1 )
علاقه شديد اصحاب به آموختن در بزرگسالى
هر چند طبق قول مشهور ، آموختن در خردسالى مثل نقش بر سنگ است و پايدار مىماند - چنان كه على ( ع ) و ابن عباس هر دو در خردسالى تعليم يافتند ، اما به گفته بخارى ، صحابه حتى در بزرگسالى نيز مىكوشيدند آموزش يابند ؛ چرا كه در سنين مختلف به اسلام گرويده بودند . ابن ازرق غرناطى اندلسى ( م 896 ) در روضة الاعلام نوشته است آموزش آدم بزرگسال ، مهمتر از كودك است و مبادا بزرگسال بگويد من حافظه ندارم .
صحابه پيغمبر ( ص ) بعضى در پيرى و بعضى در ميانسالى علم آموختند و هر يك دريايى شدند . البته در كودكى ، آموزش ريشهدارتر و بارورتر است . از عمر نقل است پيش از آنكه بزرگ شويد ، علم بياموزيد . منظورش پيش از ازدواج است كه همسر و زندگى آدمى را از تحصيل بازندارد .
( 2 )
هم كاسب علم مىآموخت ، و هم علمآموز كسب مىكرد
يكى از مهاجران گويد : من و همسايهام از انصار ، نوبت گذاشته بوديم كه يك روز من به خدمت حضرت برسم و يك روز او ، و هر يك از ما خبر آن روز را ، از وحى و غيره ، به ديگرى مىرسانديم . مراد اين است كه طالب علم ، نبايد از طلب معاش نيز غافل باشد تا به علمآموزىاش يارى رساند .
( 3 )
صحابه ، زنان و كنيزان خود را تعليم مىدادند ، و پيغمبر ( ص ) روزهاى خاصى را به زنان اختصاص داده بود
از پيغمبر ( ص ) روايت است : از جمله كسانى كه دو بار اجر مىبرند ، مردى است كه كنيز خود را نيكو تأديب و تعليم كند . بخارى روايت مىكند كه پيغمبر ( ص ) با بلال براى موعظه زنان و امر كردن ايشان به صدقه بيرون رفت ، مبادا كه وعظ به گوششان نرسيده باشد . بخارى از اين نتيجه مىگيرد كه واجب است پيشوا و نايب او زنان را نيز آموزش دهد ، چنان كه اهل خانه