بر پدر اين است كه به دو نوشتن و شناگرى و تيراندازى بياموزد . در احكام القرآن جصّاص ذيل آيه «
قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ ناراً
» « 1 » آمده است : بر ماست كه زن و فرزندان خود را ديانت و خير و آنچه از آداب ناگزيرند بياموزيم ، و اين نظير آن آيه است كه «
وَ أْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَيْها
» « 2 » و آيه «
وَ أَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ
» « 3 » كه هرچه نزديكترند ، لزوم تعليم بيشتر است .
شاهد اين مطلب هم ، فرموده پيغمبر ( ص ) است كه : « كلّم راع و كلكم مسئول عن رعيته » . نيز مرفوعا از ابن عمر روايت است كه پيغمبر ( ص ) فرمود : هيچ پدرى براى فرزندش بهتر از ادب نيكو چيزى نمىگذارد .
همچنين از پيغمبر ( ص ) روايت است كه از جمله حقوق فرزند بر پدر اين است كه بر وى نام نيكو نهد ، جايگاه نيكو دهد ، و ادب نيكو بياموزد . در روايت ديگرى آمده : حق فرزند بر پدر اين است كه بر او نام نيكو نهد ، به هنگام بلوغ ، او را تزويج نمايد و به دو قرآن ( يا نوشتن ) بياموزد . در روايت ديلمى دارد كه شخص بايد فرزندش را وقتى عقلرس شد ، نماز بياموزد .
از ابو رافع غلام رسول اللّه روايت است كه از حضرت پرسيدم : آيا فرزند بر پدر حق دارد همچنان كه پدر بر فرزند حق دارد ؟ فرمود : حق فرزند بر پدر اين است كه او را كتابت ، شناگرى و تيراندازى بياموزد و به دو حلال بخوراند . مؤلف گويد : تيراندازى امروز ، با گلوله و باروت است .
( 1 )
قلم و دوات در زمان پيغمبر ( ص )
آوردهاند مردى نزد ابن عباس آمد و گفت : من مردى هستم كه با قلم كار مىكنم . ابن عباس گفت : از پيغمبر ( ص ) شنيدم كه فرمود : صاحب قلم را در تابوتى با قفلهاى آتشين مىآورند .
اگر قلم را در طاعت و رضاى خدا به كار برده باشد ، تابوتش را مىگشايند و اگر در معصيت خدا به كار برده باشد ، او را هفتاد پاييز در تابوتش آويزان نگه مىدارند . حتى كسى كه قلم را تراشيده و اصلاح كرده و ليقه در دوات گذاشته ( مسئول است ) . طبرانى اين روايت را در هر دو كتابش الاوسط و الكبير آورده است ؛ البته در سند اين روايت ، ابو ايوب حيرى هست كه به گفته طبرانى ، تنها او اين روايت را نقل كرده است .
هامش
( 1 ) . تحريم ، 6 .
( 2 ) . طاها ، 132 .
( 3 ) . شعراء ، 214 .