مىنموديم ، سپس گفتيم : يا ام درداء خستهات كرديم . گفت : خسته نشدم . من در مدينه به دنبال عبادت بودم ، اما لذت مذاكره علم و فقه برايم خوشتر است . ابو سعيد خدرى گويد :
اصحاب رسول اللّه ( ص ) وقتى مىنشستند ، موضوع صحبتشان فقه بود ، يا يكى از آنان سورهاى مىخواند ، يا به كسى مىگفتند سورهاى بخوان . معناى فقه ، شدّت فهم و دريافت امر نهان است ؛ نمىگويند « فقهت السماء و الأرض » . بعضى نيز گفتهاند « فقه » پايينتر از « علم » است . به هر حال ، اين كلمه به واسطه شرافت موضوع ، غالبا دربارهء علم دين به كار مىرود .
( 1 )
امر بر توجه به سند در نقل سنت
ديلمى مرفوعا از على ( ع ) روايت مىكند كه وقتى حديث مىنويسيد ، با سندش بنويسيد و با اسناد است كه حديث ساختگى از اصلى شناخته مىشود . اينكه پيغمبر ( ص ) فرمود : « بلغوا عنّى و لو آية » مراد تبليغ سخن پيغمبر ( ص ) با سند صحيح و به عين لفظ است بدون تغيير كه در حديث ، اين هر دو جهت مطلوب است .
( 2 )
در اينكه پيغمبر ( ص ) نقل اسرائيليات و عجايب امتهاى پيشين را تجويز فرمود
در صحيحين از ابو هريره و ابن عمر روايتى آمده كه مشهور است : « حدّثوا عن بنى اسرائيل و لا حرج » « 1 » ابن رشد در البيان و التحصيل گويد : ظاهرا مراد حضرت ، ذكر عجايب ايشان است . نيز نقل سخنان نيكو و عقلپذير ايشان را تجويز فرمود ، پس از آنكه نگريستن به كتابهاى ايشان و فراگيرى از آنها را نهى كرده بود . اين توسّع هم پس از آن حاصل شد كه احكام اسلامى استقرار يافت ، بيم فتنه رفع شد و منع نيز برخاست و اذن داده شد كه مسلمانان اخبار عبرتانگيز بنى اسرائيل را بشنوند . مناوى گويد : معناى حديث مورد بحث اين است كه قصص و مواعظ بنى اسرائيل را و لو بدون سند نقل كنيد ؛ زيرا به واسطه فاصله زمانى زياد ،
هامش
( 1 ) . شيخ صدوق در كتاب معانى الاخبار ( ص 158 ، حديث 1 ) به نقل از عبد الاعلى بن اعين آورده است كه گفت : به امام صادق ( ع ) عرض كردم : فدايت شوم ! ديگران حديثى از پيامبر ( ص ) نقل مىكنند كه آن حضرت فرموده است : « از بنى اسرائيل نقل كن و حرجى نيست » . امام فرمود : آرى . گفتم : پس ما هر آنچه از بنى اسرائيل مىشنويم نقل كنيم و بر ما حرجى نيست ؟ فرمود : آيا اين سخن را نشنيدهاى كه : براى دروغگو بودن آدمى همين بس كه هرچه را مىشنود نقل كند . عرض كردم : پس اين حديث چه مىگويد ؟ حضرت فرمود : [ يعنى ] آنچه را در قرآن درباره بنى اسرائيل آمده نقل كن و بگو كه در اين امّت نيز به وقوع خواهد پيوست و بر اين حرجى نيست ، م .