38 ؛ زمر ، 20 ؛ بقره ، 127 ) ؛ نجارى ( و كشتىسازى ) : «
وَ اصْنَعِ الْفُلْكَ
» ؛ « 8 » ريسندگى ( نحل ، 92 ) ؛ بافندگى ( عنكبوت ، 41 ) ؛ كشاورزى ( واقعه ، 63 ) ؛ صيد ( مائده ، 1 ، 2 ، 94 ، 95 و 96 ) ؛ غواصى ( صاد ، 37 ؛ نحل ، 14 ؛ فاطر ، 12 ) ؛ زرگرى و زيورسازى ( اعراف ، 148 و رعد 17 ) ؛ شيشه و بلور ( نور ، 35 و نمل ، 44 ) ؛ سفالگرى و آجرپزى ( غافر ، 38 ) ؛ ملّاحى ( كهف ، 79 ) ؛ كتابت ( علق ، 5 ) ؛ نانوايى ( يوسف ، 36 ) ؛ طبّاخى ( هود ، 69 ) ؛ لباسشويى و گازرى ( مدثر ، 4 و مائده ، 112 ) ؛ قصابى ( مائده ، 3 ) ؛ بيع و شراء در چند آيه ( از جمله بقره ، 285 و نور ، 37 ) ؛ رنگرزى ( بقره ، 138 ) ؛ سنگتراشى ( اعراف ، 74 ؛ شعراء ، 149 ؛ حجر ، 82 ) ؛ پيمانه و ترازو در چند آيه ؛ و تيراندازى ( انفال ، 17 ) . نيز در قرآن اسامى اسباب خانه و انواع خوراك و پوشاك و كنيزان و زنان و آنچه در عالم و آدم واقع شده و مىشود ، هست و اين است معناى «
ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْءٍ
» . « 9 »
( 1 ) ابن سراقه گويد : از جمله وجوه اعجاز قرآن ، اعداد و حساب است تا اهل علم بدانند پيغمبر ( ص ) صادق است ؛ زيرا آن حضرت ، فيلسوفان و اهل حساب و هندسه را نديده بود .
راغب اصفهانى گويد : شريعت پيغمبر ما ، ختم شرايع است و ثمره همه كتابهاى پيشين در قرآن وجود دارد : «
يَتْلُوا صُحُفاً مُطَهَّرَةً ، فِيها كُتُبٌ قَيِّمَةٌ
» . « 10 »
از جمله معجزات قرآن اين است كه با حجم كم ، معانى انبوه دارد ، به اندازهاى كه خرد انسانى از برآورد آن عاجز است ؛ چنان كه مىفرمايد «
وَ لَوْ أَنَّ ما فِي الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ وَ الْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِنْ بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ ما نَفِدَتْ كَلِماتُ اللَّهِ
» . « 11 » مثل نور است كه از هر سو مىتابد و مثل خورشيد است كه سرزمينهاى شرق و غرب را فرا مىگيرد .
( 3 ) ابو نعيم ، روايتى آورده كه مثال قرآن ميان كتب ، مثال ظرفى است پر از شير كه هر قدر به هم بزنند و بجنبانند ، كره به دست مىآيد . قاضى ابو بكر بن عربى در قانون التأويل گويد : در قرآن 77450 ، ضرب در چهار علم هست ، به عدد كلمات قرآن ، چونكه هر كلمه را ظاهر ، باطن ، حدّ و مطلعى است و اين همه ، بدون در نظر گرفتن تركيب است كه از شماره بيرون خواهد بود . اما علوم قرآن ، كلا به بخش توحيد و تذكير و احكام تقسيم مىشود كه معرفت مخلوقات و معرفت خالق با صفات و اسماء و افعالش جزء علم توحيد است . وعده و وعيد ، بهشت و دوزخ و پاكسازى درون و بيرون داخل در تذكير است و همه تكاليف ، و سودها و
هامش
( 8 ) . هود ، 37 .
( 9 ) . انعام ، 38 .
( 10 ) . بينه ، 2 و 3 .
( 11 ) . لقمان ، 27 .