بخش دهم در امور متفرقه
در بيان وضعيت علمى زمان پيغمبر ( ص )
( 1 ) پردامنهترين دائرة المعارفى كه تاكنون به دست بشر ، رسيده قرآن كريم است كه « باطل كنندهاى پيش و پس از خود نداشته ، و از سوى خداوند محكم كار ستوده ، نازل شده است » ( فصلت ، 42 ) . نخستين كسانى كه در مكتب قرآن درس خواندند و به هدايتش تربيت يافتند و آن را راهنماى رفتار خود قرار دادند ، صحابه بزرگوار بودند . در اينكه مسلمانان چگونه همه علوم را از قرآن به دست آوردند ، سيوطى فصلى اشتياقانگيز در الاتقان نوشته كه مفصل است و ما نكتههاى برگزيده آن را مىآوريم .
سيوطى گويد : خداوند در قرآن فرموده «
ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْءٍ
» « 1 » و فرموده :
«
تِبْياناً لِكُلِّ شَيْءٍ
» « 2 » و ترمذى از پيغمبر ( ص ) نقل مىكند كه فرمود : فتنههايى خواهد بود كه نجات دهنده از آن ، فقط كتاب خداست كه در آن ، خبر پيشينيان و پسينيان است . بيهقى گويد :
يعنى اصول علوم در قرآن است . نيز بيهقى از حسن نقل كرده كه خداوند 124 كتاب فروفرستاد و علوم آن همه را در چهار كتاب تورات ، انجيل ، زبور و قرآن وديعه نهاد و علوم آن سه ، همه در قرآن است . شافعى گويد : مسلمانان هر چه گويند ، شرح سنت است و سنت ، شرح قرآن مىباشد . و نيز شافعى گفته : هر حكمى كه پيغمبر ( ص ) كرده ، از قرآن فهميده است .
( 2 ) مؤلف گويد : تأييد اين سخن آن است كه پيغمبر ( ص ) فرمود : من جز آنچه خدا در قرآن حلال كرده ، حلال نمىكنم و جز آنچه خدا در قرآن حرام كرده ، حرام نمىكنم .
شافعى ، اين حديث را در كتاب الامّ آورده و گويد : هر حادثهاى براى هر كس پيش بيايد ، در قرآن دليلى براى هدايت در آن مورد هست و كمتر حكمى است كه در ابتدا با سنت اثبات شود . مؤلف گويد : اين سخن نيز برگرفته از قرآن است ؛ زيرا قرآن پيروى پيغمبر ( ص ) را بر ما
هامش
( 1 ) . انعام ، 38 .
( 2 ) . نحل ، 89 .