اى اهل صفه ، كه ترك تكسّب را پيغمبر ( ص ) تقرير فرموده و ثابت نيست كه آنها را امر به تكسّب فرموده باشد ، بلكه امر به توكل فرموده است .
ابن حجر در شرح بيت زير از همزيهء بوصيرى كه در حق صحابه سروده است :
زهدوا فى الدنيا فما عرف * الميل اليها منهم و لا الرغباء
( 1 ) گويد : صحابه در زهد بر دو قسماند : بيشترشان ترك كسب كرده ، فقط به علمآموزى و معرفت اندوزى و عبادت مشغول بودند ، و عدهء زيادى هم كسب مىكردند اما خزانهدار خدا بودند [ و موروث و مكتسب را در راه خدا انفاق مىنمودند ] . مؤلف گويد : اگر ترك كنندگان كسب را به اهل صفه منحصر كنيم ، صحيحتر است ؛ زيرا بيشتر صحابه اهل كسب بودند به جز اهل صفه كه به تصريح قرآن «
لا يَسْتَطِيعُونَ ضَرْباً فِي الْأَرْضِ
» نمىتوانستند تجارت و زراعت كنند [ و به ضرورت ، جهاد پيشه و عبادت انديشه شده بودند ] .
( 2 ) شيخ علوان بن عطيه حموى در اسّ المقاصد فى تعظيم المساجد گويد : بعضى در نهى از كلام در مسجد ، به احوال اهل صفه استناد كردهاند ؛ اما اى برادر ، آن نيك مردان صحابى كجا و اين بدكاران واپس مانده [ صوفى نمايان مفتخواره خانقاهنشين ] كجا ؟ آيا اجتماع اهل صفه براى حظوظ نفسانى و اخلاق شيطانى و لهو و لعب و خنده و شوخى و صحبت دنيويات بوده است ؟
( 3 ) از شمار كسانى كه احوال اهل صفه را گرد آوردهاند ، سلمى است در كتاب تاريخ اهل الصفة ، و حاكم در الاكليل ، و ابو نعيم در حلية الاولياء كه بيش از يكصد تن را نام برده است . ابن تميمه گويد : تعداد كسانى كه در صفه مأوى گزيدند ، با توجه به تفرقشان [ و اينكه همه در يك زمان نبودند ] چهارصد تن و يا بيشتر است . سيوطى شمارهء آنان را چهارصد تن ذكر كرده است . پيش از او سهروردى در العوارف و زمخشرى در الكشاف همين رقم را آوردهاند . شهاب در شرح الشفاء گويد : اين با آن منافات ندارد كه روايت شده است سى تن از ايشان بدون پوشش بالاتنه پشت سر پيغمبر ( ص ) نماز مىخواندند . ابو العباس احمد بن قاسم التادلى در لب اللباب فى معاملة ملك الوهاب گويد : اهل صفه چهل تن بودند و به چهارصد ، يا به گفته قتادة به نهصد تن رسيدند . در كتاب سمط الجوهر الفاخر ، افزون بر صد تن ، كه ابو نعيم در حلية الاولياء نام برده ، سه تن ديگر را نيز افزوده است .