پيغمبر ، قاريان شبها قرآن مىآموختند و روزها آب مىآوردند و در مسجد مىگذاشتند و هيزم گرد كرده مىفروختند و با پول آن براى نيازمندان و اهل صفه خوراكى مىخريدند .
( 1 ) سعيد بن ابى جعفر حجيبى گويد : فقراى مجرد صوفى ، وارثان اهل صفه در مسجدنشينى و رباطنشينى و تجرد و ترك كسب هستند ، و اين سنتى بوده كه پيغمبر علما و عملا تقرير كرده ، و آنها كه بر كار صوفيه انكار مىكنند ، به اين سنت توجه ندارند كه پيغمبر بر اهل صفه احسان مىنموده و بديشان انس داشته و آنان را امر به كسب نفرموده است . در روايت صحيح مسلم از انس ، گروهى نزد پيغمبر ( ص ) آمدند و از او درخواستند كسانى را براى تعليم قرآن و سنت ايشان مأمور نمايد . حضرت هفتاد تن از انصار ( از جمله دايى انس موسوم به حرام ) را با ايشان فرستاد . اينان شبها به قرائت و آموختن قرآن مشغول بودند و روزها براى مسجد آب مىآوردند و هيزم گرد مىكردند و مىفروختند و از پول آن براى نيازمندان و اهل صفه خوراكى مىخريدند . آن هفتاد قارى پيش از آنكه به محل مأموريت خود برسند ، كشته شدند . تجيبى گويد : بر اساس اين حديث پيغمبر ( ص ) ، قاريان را از خدمت به اهل صفه ، و اهل صفه را از كسب نكردن نهى نكرد و همين صفت درويشان متجرد در حال حاضر است .
( 2 ) از جمله چهارصد تن اهل صفه كه مدتى در آنجا زندگى كردهاند ، ابو هريره ، ابن ام مكتوم ، صهيب ، سلمان ، خبّاب و بلالاند كه بعضى به جهاد ، بعضى به زراعت ، بعضى علم اندوزى ، بعضى به قرائت و بعضى فقط به عبادت مشغول بودند و اهل صفه به معناى خاص ، ايشاناند . مهاجران و انصار هر يك قبيلهاى داشتند كه به آنها پيوستند و اينان چون مالى و قبيلهاى و خانهاى نداشتند ، همچون قبيلهء واحد ، پيغمبر ( ص ) در صفه جايشان داد و منسوب و مربوط به پيغمبر ( ص ) شدند . آنان كسانى بودند كه چيزى نداشتند انفاق كنند و چشمشان از اندوه پراشك مىشد ( توبه ، 92 ) و گاه حتى نمىتوانستند در جهاد شركت كنند و خداوند در حق آنها فرمود : كسانى كه خدا را مىخوانند ، طرد مكن ( انعام ، 52 ) و درباره ابن ام مكتوم «
عَبَسَ وَ تَوَلَّى
» « 1 » نازل شد .
( 3 ) سيوطى در تفسير جلالين ذيل آيه «
الَّذِينَ أُحْصِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ
» « 2 » گويد : آنان اهل صفهاند كه چهارصد تن بودند و خود را وقف آموزش قرآن و شركت در سريهها كردند ، و «
لا يَسْتَطِيعُونَ ضَرْباً فِي الْأَرْضِ
» « 3 » ؛ يعنى به سبب اشتغال جهاد ، قادر بر كسب نيستند . تجيبى گويد : اهل صفه به غير از ذكر و مسجدنشينى ، اشتغالى نداشتند و قاريان به ايشان خدمت مىكردند و پيغمبر ( ص ) و اصحاب ، اطعامشان مىنمودند . تجيبى مىافزايد : مژده باد شما را
هامش
( 1 ) . عبس ، 1 .
( 2 ) . بقره ، 273 .
( 3 ) . بقره ، 273 .