نسبش همدانى ( يمنى ) بود و از پيغمبر ( ص ) روايت كرده است ( الاصابه ) . ذهبى گويد : در صفين با على ( ع ) بود و آنجا كشته شد . نيز در احوال انجشة بن صيفى تميمى حكيم مشهور ، در الاصابه بر الاستيعاب ايراد شده است كه چرا وى را ذكر نكرده ، حال آنكه از مصاديق «
مَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهاجِراً إِلَى اللَّهِ . . .
» « 1 » مىباشد . در احوال حكم بن سعيد بن عاص آوردهاند كه حكمت مىآموخت . نيز در الاصابه احوال حكيم عرب غيلان بن سلمه ثقفى آمده است . ابن تلمسانى گويد : غيلان نزد خسرو ايران رفت ، خسرو از او پرسيد : كدام فرزندت نزد تو محبوبتر است . غيلان گفت : فرزند كوچك تا وقتى بزرگ شود ، فرزند مريض تا وقتى خوب شود ، و فرزند بىراه و تباه تا وقتى مؤدب گردد . خسرو گفت تو را چه به اين گفتار حكيمانه ، در حالى كه از مردمى دور افتاده هستى ؛ خوراكت چيست ؟ غيلان گفت : نان گندم . خسرو گفت : اين عقل از گندم است ، نه شير و خرما . غيلان شاعر بود و پس از فتح طائف مسلمان شد و در خلافت عمر وفات يافت . در نور النبراس حديث مرفوعى آورده كه در آن بر عمرو عاص « رجل حكيم » اطلاق شده است .
( 1 ) ابو سليمان دارانى روايت مىكند كه سويد ازدى همراه شش تن ديگر نزد پيغمبر ( ص ) رفت ، حضرت را از گفتار و پوشش آنها شگفت آمد و پرسيد : شما چه كسانيد ؟ گفتند :
مؤمنيم . حضرت تبسم كرد و پرسيد : حقيقت قول شما و ايمانتان در چيست ؟ گفتند : پنج چيز فرمودهاى كه بدان ايمان آوريم ، پنج چيز كه به آن عمل كنيم ، و پنج چيز كه در جاهليت بدان عمل مىكرديم و بازهم بر آنيم ، مگر آنكه تو را خوش نيايد . حضرت پرسيد : اين پنج چيز چيست ؟ گفتند : شكر در آسايش ، صبر در گرفتارى ، رضاى به قضا ، راستى در ديدار [ يا : حق جنگ را گزاردن در پيكار ] و دشمن را شماتت نكردن . پيغمبر ( ص ) فرمود : « حكماء علماء كادوا من فقههم ان يكونوا انبياء ؛ خردورزان دانايند كه از دينشناسى ( يا صدق ) نزديك است كه پيامبر شوند » ، آنگاه فرمود : « پنج فضيلت نيز من مىافزايم كه بيست خصلت كامل شود :
آنچه نمىخوريد ميندوزيد ، آنچه سكونت نمىكنيد مسازيد ، دربارهء چيزى كه فردا از دست مىرود رقابت مكنيد ، از خدا كه به سويش مىرويد پروا كنيد ، و به بهشت جاودان رغبت ورزيد » . سند اين حديث ضعيف است و بعضى گفتهاند خبرى منكر است .
( 2 ) طبرانى در معجم الاوسط مرفوعا آورده است : « حكيم امتى عويمر » كه منظور از « عويمر » ابو درداء است ، و نيز آورده است « لكل امة حكيم امتى ابو الدرداء » . در الاستبصار فى انساب
هامش
( 1 ) . نساء ، 100 .