مؤلف گويد : در كتابخانه ما كتابى كمياب به نام الدوحة المشتبكة فى ضوابط دار السكه وجود دارد كه نام مؤلف آن را نمىدانستم تا در سال 1337 به نسخه ديگرى از آن ، به خط ابن ابى القاسم رباطى ، دست يافتيم كه نام مؤلف را ابو الحسن على بن يوسف الحكيم ذكر كرده است . در باب پنجم اين كتاب مىنويسد : نخستين كسى كه در فاس دار الضرب بنياد كرد ، ابو عبد الله المهدى موحّدى بود به سال 600 ، با مخزن خاصى براى نفايس و قالب سكهها .
( 1 ) سيوطى رسالهء نفيسى دارد به نام قاطع المجادلة فى تغيير المعاملة در حجم يك جزوه ، كه در آغاز آن مىنويسد : ابن ابى شيبه از كعب نقل كرده است نخستين كسى كه درهم و دينار ضرب كرد ، آدم ( ع ) بود و در آخر روايتى از سعيد بن مسيّب آورده كه « قرض الدرهم و الدينار من الفساد فى الارض » . در اين روايت نيز آمده است : « قطع الورق و الذهب من الفساد فى الارض » كه منظور قيچى كردن و بريدن بيهوده است و در حديث ابو داود نيز آمده كه پيغمبر از شكستن سكه رايج ميان مسلمانان نهى كرد . چون در صدر اسلام سكّه به شماره ، نه به وزن مورد معامله قرار مىگرفت و برخى از گوشه و كنار آن مىبريدند . اما اگر سكه تقلبى باشد يا شك در درستى مبلغ آن باشد ، شكستنش ضرورى مىشود .
اما آن حديث كه « اول من ضرب الدرهم و الدينار آدم عليه السلام » در الحديقة النديه نابلسى نيز آمده است و به دنبالش مىافزايد : آدم گفت : « معيشت جز با درهم و دينار راست نمىآيد » . در مسند ابى حنيفه روايت حصكفى نوشته شده : « اول من ضرب الدنانير على الذهب تبّع و اول من ضرب الدراهم تبّع الاصغر و اول من ضرب الفلوس و أدارها فى ايدى الناس نمرود بن كنعان » . « تبّع » لقب ملوك يمن است . جالب اينكه محل تولد پيغمبر ( ص ) را در مكه « دار التبابعه » نوشتهاند . « 1 »
( 2 ) از جمله كسانى كه تأليفات مفرد در وزنهها ، پيمانهها و نقود شرعى دارند ، حسن بن على بن عبد الملك القطان است كه گفتارى در 674 املا كرده . نيز عبد الحق بن عطيه ، ابو بكر بن خلف انصارى مشهور به ابن المواق ، ابو العباس بن نبا ، ابو العباس العزفى ، صاحب كتاب اثبات ما لا بدّ لمريد الوقوف على حقيقة الدينار و الدرهم و الصاع و المد ، تقى مقريزى صاحب كتاب النقود الاسلاميه كه چاپ شده است ، عبد الرءوف مناوى ، شيخ مصطفى ذهبى مصرى ، و عبد القادر الخطيب طرابلسى مدنى كه اثر دو مؤلف اخير نيز چاپ شده است .
هامش
( 1 ) . ر . ك : ابن سلطان ، شرح مسند ابى حنيفه ، ص 278 .