بنا كرد . ابن حجر گويد : اين حكايت دليل بر آن است كه ابو طلحه ، آن باغ را بر آنها نه وقف ، بلكه تمليك كرده بود ، شايد هم وقف كرده بود با اين شرط كه هر كدام محتاج شدند ، بفروشند . على ( ع ) و غير او نيز اين را جايز مىدانستند .
( 1 ) ابن رشد در المقدمات گويد : پيغمبر ( ص ) ، عمر ، عثمان ، عبد الرحمن بن عوف ، على ( ع ) ، طلحه ، زبير ، زيد بن ثابت ، عبد الله بن عمر و عمرو عاص موقوفه باقى گذاشتند . به مالك گفته شد كه شريح با حبس ( وقف ) نظر موافق نداشت ، جواب داد : شريح در ولايت خودش حرف مىزد ، به مدينه نيامده بود كه آثار بزرگان از همسران ، اصحاب پيغمبر ( ص ) و تابعان را ببيند ؛ اين هفت باغ وقفى پيغمبر ( ص ) است [ كه در زمان مالك ( 93 - 179 ) موجود و مشخص بوده ] شخص بايد درباره چيزى كه خبر ندارد ، حرف نزد . مالك به همين گونه با قاضى ابو يوسف در محضر رشيد احتجاج كرد كه خلف از سلف ، و نسل به نسل موقوفات پيغمبر ( ص ) منتقل شده است .
( 2 ) از عبد الله بن عمر روايت است كه عمر نزد پيغمبر ( ص ) آمد و گفت : بر زمينى در خيبر دست يافتهام و نفيستر از آن مالى ندارم ، چه مىفرمايى ؟ حضرت فرمود : اگر خواهى اصلش را وقف كن و حاصلش را صدقه كن . عمر همين كار را كرد كه اصلش فروش نرود ، بخشيده نشود ، به ارث نرسد ؛ بلكه وقف نيازمندان ، نزديكان ، بردگان ، فى سبيل الله ، در راهماندگان و مهمانان باشد و بر متولى آن نيز رواست كه طبق عرف مصرف كند و دوست غير متموّل خود را اطعام كند . نسخهء وقف نامهء عمر به خط معيقب و گواهى عبد الله بن ارقم چنين است :
« بسم الله الرحمن الرحيم هذا ما اوصى به عبد الله بن عمر بن الخطاب ، امير المؤمنين إن حدث به حدث أن ثمغا و صرمة بن الأكوع و العبد الذي فيه و المائة سهم التى بخيبر و رقيقه الذي فيه و المائة وسق التى اطعمه رسول الله صلى الله عليه و سلم بالوادى تليه حفصة ما عاشت ثم يليه ذوى الرأى من اهلها أن لا يباع و لا يشترى ينفقه حيث رأى من السائل و المحروم و ذوى القربى و لا حرج على من وليه ان أكل أو آكل أو اشترى رقيقا منه » . البته اين وقفنامه در دورهء خلافت عمر نوشته شده است . احتمال دارد وقف در زمان پيغمبر ( ص ) لفظى بوده و خود عمر در طول عمرش ، ناظر موقوفهاش بوده باشد و هنگام مرگ ، اين وقفنامه را نوشته باشد . « ثمغ » و « صرمة بن اكوع » ، نام دو موضع در مدينه است كه عمر وقف كرد . ابن شبّه [ در تاريخ مدينه ] گويد : عين وقفنامه كه در خانواده بازماندگان عمر
نظام الحكومة النبوة المسمى التراتيب الادارية ( نظام ادارى مسلمانان در صدر اسلام ) ( فارسي ) — صفحة 193
مساهمون: عبد الحي الكتاني
ص١٩٣