ملاحظه و رونويس كرده چنين است : « و هذا ما كتب عبد الله ، عمر امير المؤمنين فى ثمغ انه لحفصة ما عاشت تنفق تمره حيث اراها الله ، فان توفّيت فالى ذوى الرأى من اهلها » .
( 1 ) مؤلف گويد : وصيت و وقفنامه عمر ، مرا به ياد وقفنامه كتابهاى محمد بن مرزوق تلمسانى - شارح قصيدهء برده بوصيرى - براى اولادش انداخت كه بعضى نكات آن را از خط ابو العباس احمد و نشريسى مىآوريم : « آنچه در غرفهء من از ديوانها و كتب مفرده و جزوات و ديگر تأليفات هست ، به علاوه آنچه نزد كسان به عاريت است - طبق آنچه در يادداشتهاى من قيد شده - وقف است بر افرادى از اولاد من كه عالم و علم پيشه شناخته شوند ، از هر جنس كه باشند مطالعه و استفاده كنند ، جز اينكه اولاد ذكور من و اولاد اولاد آنها ، هرگاه هم زمان با ديگران نياز پيدا كنند ، مقدماند . متولى وقف كتابهاى ياد شده نيز نزديكترين ، داناترين و باتقواترين فرزندان من است ، و اگر دو وصف اخير در يكى جمع نشد ، آنكه باتقواتر است مقدم است ، آنگاه داناتر ، آنگاه نزديكتر ، و در هر حال به شرط امانت » .
از صحابهاى كه وقف و صدقات آنها ثابت است ، على بن ابى طالب ( ع ) است كه در المسند احمد حنبل از او نقل شده : وقتى بوده است كه از گرسنگى سنگ بر شكم بستهام ، و امروز « صدقه » من چهار هزار دينار است ، و در روايت ديگر چهل هزار دينار است . نووى گويد :
مراد زكات نيست ؛ بلكه وقفهايى است كه صدقه جاريه قرار داده بود و محصول ساليانه آن ، مبلغ مذكور مىشده است . در كتاب الامّ شافعى آمده است كه والى مدينه ، وقفنامه صدقه على ( ع ) را كه از خاندان ابى رافع [ كاتب على ( ع ) ] گرفته بود ، بيرون آورد و دستور داد براى من بخوانند .
( 2 ) نيز از شمار صحابه كه وقف و صدقاتش ثابت است ، عثمان بن عفان است . در طبقات ابن سعد آمده است كه اوقاف و صدقاتى در براديس ، خيبر و وادى القرى به ارزش يكصد هزار دينار داشت . نيز از جمله صحابه كه اوقاف و صدقاتش ثابت است ، زبير است كه براى هر دختر طلاق دادهشدهاش ، يك خانه وقف كرده بود و اين علاوه بر وصيت ثلث است . نيز از شمار صحابه كه اوقافى داشته ، عباس بن عبد المطلب عموى پيغمبر است . زمانى كه عمر تصميم گرفت مسجد پيغمبر ( ص ) را توسعه دهد ، عباس خانهاى وقف اين كار كرد .
طبرى اين حديث را صحيح مىداند و در طبقات ابن سعد در احوال عباس آمده است . نيز از آن جمله ، ابو الدحداح انصارى است كه وقتى آيهء «
مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً
» « 1 »
هامش
( 1 ) . بقره ، 245 .