( 1 )
بخش ششم گردآورى ماليات
قاضى عياض در الشفاء گويد : در زمان حيات پيغمبر ( ص ) براى او فتح حجاز و يمن و همهء جزيرة العرب و قسمتهاى مجاور آن از عراق و شام دست داد و از خمس و جزيه و صدقات ، به اندازهاى به دست پيغمبر ( ص ) رسيد كه به ملوك ، جز بخشى از آن نمىرسد و فرمانروايان مناطق با او سازش كردند و آن حضرت ، از آن همه چيزى به خود اختصاص نداد ؛ بلكه در جاى خود به مصرف رساند و ديگران را توانگر ساخت و اسلام را تقويت نمود .
( 2 )
جزيهگيرنده
جزيه ، خراجى است كه بر ذمّى بسته مىشود ، بابت اينكه بر جانش بخشودهاند و مجبور به مسلمانىاش نكردهاند .
اما اينكه جزيه چگونه و از چه كسى گرفته مىشد ، از شافعى نقل است كه پيغمبر ( ص ) با نصاراى نجران و نيز با اهل يمن به جزيه مصالحه كرد و در آنجا ، هم عرب بود و هم عجم .
ابن عبد البر در التمهيد از ابن شهاب نقل مىكند : اولين جزيهدهندگان از اهل كتاب ، مردم نجران بودند با دين نصرانى ، و سپس مردم بحرين با دين مجوس . از جمله كسانى كه متولى گرفتن خراج بودند ، ابو عبيدة بن الجراح است ( بخارى ) و معاذ بن جبل ( ابو داود ) .
( 3 )
صدقه يا عشريه ؟
در سنن ابى داوود ، از حرب بن عبد الله بن عمر ثقفى ، از جدش روايت كرده كه نزد پيغمبر رفتم و مسلمان شدم و حضرت به من اسلام آموخت ، و اينكه از مسلمانشدگان قوم خود چگونه صدقه گردآورى كنم . سپس من برگشتم و به حضرت عرض كردم : هرچه به من فرمودى حفظ شدم ، مگر صدقه را . آيا عشريه بگيرم ؟ فرمود : نه .