مشرعه - فرات ، شريعه
مشك
ظرف نگهدارى آب در قديم . پوست گوسفندى كه درست و بدون شكافتن از وسط ، كنده باشند و در آن ماست ، دوغ ، آب و غيره ريزند ، خيك بىموى ، به آن « قربه » ، « راويه » ، و « ركوه » هم گويند . در نبرد عاشورا نيز همچون همهء جنگهاى قديم ، از مشك بعنوان ظرفى براى برداشتن و نگهداشتن آب در سفر و اردوگاه استفاده شد . در فرهنگ عاطفى عاشورا ، « مشك » مظهر سقايى ابا الفضل « ع » است ، چرا كه او آبرسان خيمهها و سقاى اطفال امام حسين « ع » بود . به همين خاطر ، به آن حضرت « ابو القربه » هم گويند ، كنايه از سقايى او با مشك . روز عاشورا هم مشك خالى به دوش گرفت و به فرات رفت و آن را پر از آب كرد و در راه آوردن آب به خيمهها ، راه را بر او بستند . دستانش قطع شد و مشك آب سوراخ گشت و عباس « ع » هم به شهادت رسيد ، پيش از آنكه آب به خيمهها برسد . اين موضوع ، با حسرت و اندوه ياد مىشود كه نشان وفاى عباس « ع » و عطش اطفال است . به گفتهء « عمّان سامانى » :
پس فرو باريد بر وى تير تيز * مشك شد بر حالت او اشكريز
اشك چندان ريخت بر وى چشم مشك * تا كه چشم مشك ، خالى شد ز اشك
تا قيامت تشنهكامان ثواب * مىخورند از رشحهء آن مشك ، آب « 1 »
پيش از عاشورا نيز مشك ، ايفاى نقش كرده است . در مسير راه ، وقتى كاروان امام حسين « ع » به منزلگاه « شراف » رسيدند ، جوانان به فرمان امام ، آب بسيارى در مشكها برداشتند و در گرماى نيمروز فردا ، با سپاه هزار نفرى حرّ برخوردند كه تشنه بودند . دهان مشكها به روى آن سپاه گشوده شد ، حتى اسبهايشان سيراب شدند . « 2 » در كربلا نيز از سه روز مانده به عاشورا ، نيروهاى عمر سعد بر فرات مسلّط شدند و مانع بردن آب گشتند .
وقتى عطش بر حسين « ع » و يارانش زياد شد ، برادرش عباس « ع » را مأمور تهيّه آب كرد .
وى با 20 نفر همراه مشك و به اتفاق 30 نفر سواره نزديك شريعه شدند و نبردى كرده ، مشكها را پر از آب كرده برگشتند . « 3 »
هامش
( 1 ) - گنجينة الأسرار ، عمان سامانى ، ص 76 . چاپ 1362 ش .
( 2 ) - تاريخ طبرى ، ج 4 ، ( چاپ قاهره ) ، ص 302 .
( 3 ) - كامل ، ابن اثير ، ج 2 ، ص 556 .