مراسم و سنّتها
پيرامون حادثهء عاشورا و عزادارى امام حسين « ع » ، يك سرى سنتها و مراسم ميان مردم معمول است كه در طول سال و اغلب در دو ماه محرّم و صفر و بويژه در دههء عاشورا عمل مىشود . آداب و سنن در مناطق مختلف جهان و حتى در شهرهاى مختلف ايران نيز متفاوت و متنوّع است . برخى از مراسم ، مثلا ويژه هند و پاكستان است ، برخى خاصّ ايران ، و بعضى مخصوص عراق و شام . سنتهاى رايج ، گاهى پشتوانههاى دينى دارد و متّكى به روايات و مستند به فقه و حديث است ، برخى هم از ابداعات و ساختههاى مردم و تقليدهاى بىاساس است . بر شمردن همهء آداب و مراسم مربوط به عاشورا و عزادارى ، از حوصلهء اين مجموعه بيرون است . تنها به برخى از آنها اشاره مىشود :
عزادارى و گريه بر امام حسين « ع » ، نوحهخوانى و مرثيهخوانى ، تعزيه و شبيهخوانى ، سينه زنى و زنجير زنى و قمهزنى ، برپايى مجالس در تكيهها ، حسينيّهها ، خانهها و مساجد و تشكيل هيئتها در ايام محرّم ، نذر و احسان و صدقه و اطعام مردم براى سيد الشهدا ، سقّايى و چاى و آب و شربت دادن به مردم ، ساختن حسينيّه و تكيه ، ترك بعضى كارهاى مباح در ايّام عاشورا مثل : عروسى ، ازدواج ، آرايش ، تميز كردن و جارو كردن خانه ، پرداختن به كسب و كار و دوخت و دوز و خانه تكانى و . . . ، ياد حسين هنگام نوشيدن آب ، پوشيدن لباس سياه ، سياهپوش كردن اماكن و گذرگاهها و مساجد و حسينيّهها ، ماليدن گل بر پيشانى و سر ، پاشيدن كاه و خاشاك بر سر ، راه انداختن دستههاى عزادارى در خيابانها ، بر پايى مراسم شام غريبان ، برگزارى مجالس مقتلخوانى و زيارت عاشورا ، نذر براى آوردن كودكان خردسال به ياد على اصغر در دستههاى عزادارى ، طشت گردانى ، تهيّه و آذينبندى توقها و علامتها و نخلها ، پختن آش نذرى و سفره انداختن ، زيارت رفتن ، گراميداشت اربعين امام حسين « ع » ، سر برهنه و پاى برهنه بودن در عزاى حسينى بويژه عاشورا و اربعين .
- عزادارى سنّتى ، تعزيه ، گريه ، شام غريبان .
مرثيه - مدايح و مراثى ، نوحه ، عزادارى
مرثيهء جنّ
از ابعاد غير مادّى و غير بشرى شهادت امام حسين « ع » ، گريه و نوحه و مرثيهخوانى فرشتگان و اجنّه بر آن حضرت است . رواياتى در اين باره نقل شده و كسانى هم مدّعى