فرهنگ ، « زندگى » است و زندگى ذليلانه ، « مرگ » است . اين ديدگاه ، ميراث على « ع » بود كه مىفرمود : « الموت فى حياتكم مقهورين و الحياة فى موتكم قاهرين » . « 1 » سيد الشهدا « ع » نيز در دوران سلطهء ستم ، مرگ شرافتمندانه را سعادت مىديد و زندگى زير دست ستمگران را مايهء خوارى و ننگ : « لا آرى الموت الّا سعادة و الحياة مع الظّالمين الّا برما » . « 2 » در سخنى ديگر ، آن حضرت مرگ را پلى براى عبور از تنگناى دنيا به وسعت و نعمت آخرت مىشمرد ( فما الموت الّا قنطرة . . . ) و آن هنگام كه تصميم حركت از مكه به سوى عراق گرفت ، افراد زيادى او را از عواقب اين كار و بىوفايى كوفيان بر حذر داشتند . حضرت اين اشعار را مىخواند :
سأمضي فما بالموت عار على الفتى * اذا ما نوى حقّا و جاهد مسلما
و واسى الرّجال الصّالحين بنفسه * و فارق مثبورا و خالف محرما « 3 »
كه نشان مىداد آن حضرت ، مرگ در راه حق و جهاد و جانبازى در راه صالحان و دورى از حرام را ننگ نمىشمارد و از چنين مرگى - كه عين حيات است - استقبال مىكند .
تربيت يافتگان اين فرهنگ ، زندگى را در مرگ و بقا را در فنا مىدانستند . چه قاسم « ع » كه مرگ را شيرينتر از عسل مىدانست ، چه على اكبر « ع » كه چون كلمهء استرجاع را از زبان پدر شنيد و پرسيد مگر ما بر حق نيستيم ؟ پدر فرمود : چرا . گفت : پس چه باك از مرگ ؟
« فاذا لا نبالى بالموت » . شب عاشورا نيز كه حضرت فرمود : برويد ، بيعت از شما برداشتم ، سخن همه اين بود كه برويم تا پس از تو زنده بمانيم ؟ خدا چنان روز را نياورد . فرزندان مسلم بن عقيل مىگفتند : در ركابت مىجنگيم تا به شهادت برسيم ، زشت باد زندگى پس از تو . « 4 » زهر بن قين ، روز عاشورا در ميدان با « شمر » ، حرفهاى تندى ردّ و بدل مىكند ، آنگاه خطاب به شمر مىگويد : « أ فبالموت تخوّفنى ؟ و الله للموت معه ( الحسين ) احبّ الىّ من الخلد معكم » . « 5 » آيا مرا از مرگ مىترسانى ؟ به خدا قسم مرگ با حسين « ع » برايم محبوبتر از زندگى هميشگى با شماست . و اگر زندگى جز اين باشد ، به ظاهر زندگى است و گرنه
هامش
( 1 ) - نهج البلاغه ، صبحى صالح ، خطبه 51 .
( 2 ) - مناقب ، ابن شهر آشوب ، ج 4 ، ص 68 .
( 3 ) - مقتل الحسين ، مقرّم ، ص 199 .
( 4 ) - الكامل ، ابن اثير ، ج 2 ، ص 559 .
( 5 ) - همان ، ص 563 .