جلوه داشت ، هم گفتگوهاى پراكنده به تناسب زمان و مكان .
- روحيّه بخشى . در بسيارى از جنگها حضور تشويقآميز زنان در جبهه ، به رزمندگان روحيّه مىبخشيد . در كربلا نيز مادران و همسران بعضى از شهدا اين نقش را داشتند .
- پرستارى . رسيدگى به بيماران و مداواى مجروحان از نقشهاى ديگر زنان در جبههها ، از جمله در عاشوراست . نقش پرستارى و مراقبت حضرت زينب از امام سجاد « ع » يكى از اين نمونههاست . « 1 »
- مديريّت . بروز صحنههاى دشوار و بحرانى ، استعدادهاى افراد را شكوفا مىسازد .
نقش حضرت زينب در نهضت عاشورا و سرپرستى كاروان اسرا ، درس « مديريّت در شرايط بحران » را مىآموزد . وى مجموعهء بازمانده را در راستاى اهداف نهضت ، هدايت كرد و با هر اقدام خنثى كنندهء نتايج عاشورا از سوى دشمن ، مقابله نمود و نقشههاى دشمن را خنثى ساخت .
- حفظ ارزشها . درس ديگر زنان قهرمان در كربلا ، حفظ ارزشهاى دينى و اعتراض به هتك حرمت خاندان نبوت و رعايت عفاف و حجاب در برابر چشمهاى آلوده است . زنان اهل بيت ، با آنكه اسير بودند و لباسها و خيمههايشان غارت شده بود و با وضع نامطلوب در معرض ديد تماشاچيان بودند ، امّا اعتراض كنان ، بر حفظ عفاف تأكيد مىورزيدند . امّ كلثوم در كوفه فرياد كشيد كه آيا شرم نمىكنيد براى تماشاى اهل بيت پيامبر جمع شدهايد ؟
وقتى هم در كوفه در خانهاى بازداشت بودند ، زينب اجازه نداد جز كنيزان وارد آن خانه شوند . در سخنرانى خود در كاخ يزيد نيز بر اين گونه گرداندن بانوان شهر به شهر ، اعتراض كرد : « آمن العدل يا بن الطّلقاء تخديرك حرائرك و امائك و سوقك بنات رسول اللّه سبايا قد هتكت ستورهنّ و ابديت وجوههنّ يحدو بهنّ الأعداء من بلد الى بلد و يستشرفهنّ اهل المناهل و المعاقل و يتصفّح وجوههنّ القريب و البعيد و الغائب و الشّهيد . . . » « 2 » و نمونههاى ديگرى از سخنان و كارها كه همه درسآموز عفت و دفاع از ارزشهاست .
- تغيير ماهيّت اسارت . اسارت را به آزادى بخشى تبديل كردند و در قالب اسارت ، به
هامش
( 1 ) - در اين زمينه ر . ك : مقالهء « درسهاى امدادگرى در نهضت عاشورا » از مؤلف ( مجلهء پيام هلال ، شمارهء 26 ، شهريور 1369 ) .
( 2 ) - عوالم ( امام حسين ) ، ص 403 ، حياة الامام الحسين ، ج 3 ، ص 378 .