عبادت كند براى اداى دين و دين او ادا شود مانع از ثواب نيست پس شرط نيست در ثواب نبودن نفع عاجل ، بلكه اگر مكلف عمل را لوجوبه و ندبه يا لوجههما انجام داد ولو نفع عاجل هم ببرد مانع از ثواب نخواهد بود .
مطلب نهم [ : راه ثبوت ثواب و عقاب شرع است يا عقل ؟ ]
بلااشكال ثواب و عقاب در اسلام هست ؛ ولى آيا راه ثبوت آنها تنها شرع است يا عقل ؟ اشاعره بر آناند كه راه ثوبت آن تنها از راه شرع است كه خدا و رسول بگويند .
معتزله دو دسته شدهاند :
1 . گروهى مىگويند : ثواب فقط سمعى است ؛ زيرا در مقابل اين همه نعمتها طاعات ما چيزى نيست و قابل ندارد تا مستحق ثواب شويم ، ولى عقاب هم عقلى و هم سمعى است .
2 . گروه ديگر مىگويند ثواب هم مثل عقاب هم از راه عقل و هم نقل قابل اثبات است ، و دانشمندان اماميه بر آناند كه وجوب ثواب عقلى است و اين را در مباحث عدل الهى به اثبات رسانديم . و اما نسبت به عقاب گرچه عذاب كردن مشتمل بر لطف است ، ولى يقين به وقوع عذاب در مورد غير كافر نداريم ، بلكه مرتكب كبيره تنها مستحق عقاب است و شايد خداوند او را ببخشايد .
مطلب دهم [ : استقاق تعظيم و توهين ]
هريك از ثواب و عقاب صفات و خصوصياتى دارند كه ضمن مسأله ششم عنوان شد ، ولى ما به دنبال مطالب مسأله پنجم عنوان مىكنيم . يكى از آن صفات اين است كه همانگونه كه انسانهاى مطيع استحقاق ثواب دارند ، استحقاق تعظيم و تكريم هم دارند و همانگونه كه انسانهاى عاصى استحقاق عقاب دارند ، استحقاق توهين و استخفاف هم دارند . دليل مطلب در هر دو بخش عبارت است از قضاوت عقلا و آن اينكه اگر هريك از ما به وجدان خويش مراجعه كنيم ، خواهيم يافت كه هرگاه انسان كار دشوارى را كه از او خواستهاند و وى را بدان مكلف كردهاند انجام دهد ، استحقاق ستايش و تعظيم را دارد و در مقابل وجدان هر شخص صاحب وجدانى بندهاى را كه