مىگويند : عصمت عبارت است از يك الطاف خفيهاى كه خداوند با آنان انجام مىدهد و زمينهسازى فعل طاعات و ترك معاصى را در آنها ايجاد مىكند . اما لطف هرگز به سرحد الجاء و اضطرار نمىرسد ، بلكه با اختيار خويش ترك معاصى مىكنند و با اختيار فعل طاعات را مرتكب مىشوند . عدهاى مىگويند : عصمت همانند عدالت و شجاعت و . . . نوعى ملكهء نفسانيه ( حالت ثابتهاى در نفس كه در اثر مداومت بر فعل طاعات و ترك معاصى در شخص پيدا مىشود ) است كه در هر شخصى حاصل شود هرگز گرد گناه نمىگردد . شبيه كسى كه وقتى ملكهء شجاعت در او يافت شد هرگز از چيزى نمىترسد بدون اين كه جبرى در ميان باشد و عدهاى مىگويند : عصمت عبارت است از عنايتى ويژه و لطف خفيى كه خداوند با پيامبر و امام انجام مىدهد و در زير سايه اين لطف در آنان انگيزهء ترك طاعت و فعل معصيت كشته مىشود و لذا هيچگاه فعل معصيت نمىكنند ، چون داعى بر آن ندارند و اسباب اين لطف خفى عبارتاند از چهار عامل :
1 . در آنها ملكه اجتناب از معاصى را به وجود مىآورد ؛
2 . آنها را به مضرات گناه و منافع ثواب و طاعت آگاه مىسازد ؛
3 . پىدرپى بر آنها وحى و الهام فرو مىبارد تا لحظهاى از ياد حق غافل نشوند ؛
4 . بر آنها سختگيرتر است و حتى ترك اولى را هم بر آنان نمىبخشد ، بلكه مؤاخذه مىكند و لذا آنان مدام گوش به زنگ بوده و سراغ معاصى نمىروند .
پس حق مطلب اين است كه آنها مختارند و با اين حال معصيت نمىكنند نه اين كه مجبور باشند ، و دليل مطلب عبارت است از سه امر :
1 . اگر انبيا و ائمه بر فعل طاعات و ترك معاصى مجبور باشند هر آينه مستحق مدح نخواهند بود درحالىكه خداوند و فرشتگان آنها را ستوده و بر آنان درود مىفرستند و آنها را الگوى بشريت معرفى مىكنند كه به آنها اقتدا كنيد و . . . اين دليل بر اختيار است .
2 . اگر انبيا و ائمه مجبور باشند بر فعل طاعات در حكم فرشته خواهند بود و لازم مىآيد كه ثواب و عقاب هم براى آنها معنا نداشته باشد ، چون اينها مال آدمهاى مختار است و اللازم باطل فالملزوم مثله .
شرح كشف المراد ( فارسى ) — صفحة 338
مساهمون: العلامة الحلي
ص٣٣٨