جواب تفصيلى : به سؤالات فوق جوابهاى متعددى داريم كه ذيلا عنوان مىكنيم :
1 . آنچه در نظام خلقت وجود دارد تفاوت است و نه تبعيض و آنكه مذموم است تبعيض است نه تفاوت ، تبعيض آن است كه در شرايط مساوى و استحقاقهاى يكسان ميان دو كس فرق بگذاريم ، ولى تفاوت آن است كه در شرايط نابرابر و متفاوت ميان دو انسان فرق بگذاريم .
به بيان ديگر ، تبعيض از ناحيه دهنده است و تفاوت مربوط به گيرندگان است .
مثال اول : هرگاه دو ظرف آب در اختيار ما باشد كه هركدام ظرفيت ده ليتر آب را دارند در اينجا اگر ما به يك ظرف پنج ليتر و در ديگرى ده ليتر آب بريزيم اين تبعيض است اما اگر دو ظرف داريم كه يكى كوچكتر است و ظرفيت پنج ليتر آب را دارد و ديگرى ظرفيت ده ليتر دارد و هر دو را از آب دريا پر كنيم باز هم اختلاف دارند ، ولى منشاء اختلاف تفاوت ذاتى و ظرفيتى دو ظرف از لحاظ گنجايش است .
مثال دوم : هرگاه معلمى به دانشآموزانى كه داراى يك رتبه هستند نمرات گوناگون دهد مثلا به يكى نمره 20 و به ديگرى نمره 15 و به سومى نمرهء 10 و به چهارمى نمرهء 5 و به پنجمى صفر دهد اين تبعيض است ، ولى اگر متفاوت باشند و به تفاوت هوشها و تلاشها نمرات مختلف دهد اين تبعيض نيست ، بلكه تفاوت است كه به هركس هرچه لايق بود دادند و در چنين موردى اگر يكسان نمره دهد ظلم است .
در اينجا پرسشى مطرح است كه چرا خداوند موجودات عالم را متفاوت و گوناگون و با ظرفيتهاى مختلف آفريده ؟ جواب اين است كه تفاوت موجودات ذاتى آنهاست و لازمهء نظام على و معلولى عالم است و تفصيل مطلب را از كتاب عدل الهى شهيد مطهرى رحمه اللّه بايد طلبيد .
2 . قسمتى از بلاها و گرفتارىها عكسالعمل كار خود انسان بوده و نتيجه كردار زشت خود ماست . به فرموده قرآن :
ما أَصابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ ؛
« 1 »
هامش
( 1 ) . سوره شورى ، آيه 30 .