احكام شرعيه خود دو شعبه دارند :
يكم . آنهايى كه عقلى محض بوده و از مستقلات عقلى بهشمار مىآيند و بيان شارع هم در آن موارد مؤكد حكم عقل است همانند حسن عدل و قبح ظلم ، حسن احسان و قبح اسائه و . . .
دوم . آنهايى كه سمعى و نقلى هستند و عقل را در آنها راهى نيست همانند صوم و صلوة و . . .
و فقهاى عظام اين بخش را به دو دسته تقسيم مىكنند :
1 . احكام وضعيه از قبيل : طهارت و نجاست ، صحت و بطلان ، شرطيت و مانعيت و قاطعيت و . . .
2 . احكام تكليفيه كه مشهور فقها آنها را به پنج قسم تقسيم مىكنند : 1 . واجبات 2 . محرمات 3 . مستحبات 4 . مكروهات 5 . مباحات .
و اما مباحث اخلاقيه را در اينجا عنوان نمىكنند ، ولى به نظر ما اينها نيز از واجبات و وظايف شرعيه هر مسلمانى است ؛ يعنى هر مسلمانى بايد خود را به صفات حسنه و كمالات آراسته ساخته و از صفات رذيله و ضد ارزشها پيراسته كند كه تفصيل آن را از كتب اخلاق بايد جستجو كرد .
پايان تكاليف
آيا روزى خواهد آمد كه تكاليف به پايان رسيده و از آن پس انسانها مكلف نباشند يا خير ؟ به اعتقاد ما مسلمانان جهان تكاليف منقطع بوده و تا انسان در اين دنيا به سر مىبرد مكلف است و همينكه چشم از اين جهان بست و به ديار باقى شتافت ديگر تكليف و مسؤليتى در كار نيست و دلايل متعددى بر اين معنا از عقل و نقل داريم كه به برخى از آنها اشاره مىكنيم :
1 . سنت : روايات بسيارى دالّ بر اين معناست ؛ از جمله اينكه على عليه السّلام مىفرمايد :
إنّ اليوم عمل و لا حساب و غدا حساب و لا عمل . « 1 »
هامش
( 1 ) . نهج البلاغه ، خطبه 42 .