أكره نفسك على الفضائل فإنّ الرّذائل أنت مطبوع عليها ؛ « 1 »
نفس خويش را به سمت كمالات انسانى وادار ساز ؛ زيرا نفس خود به خود به سوى رذائل و پستىها در حال حركت است .
امير المؤمنين در حديث ديگرى مىفرمايد :
كلّما زاد علم الرّجل زادت عنايته بنفسه و بذل فى رياضتها و صلاحها جهده ؛ « 2 » هر اندازه به دانش مرد افزوده مىشود ، بايد توجه او به نفس خويش افزون گرديده و تمام تلاش خود را در رياضت و خودسازى به كار برد .
در روايتى مشهور و معروف از رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله و سلّم مىخوانيم :
حفّت الجنّة بالمكاره و حفّت النّار بالشّهوات . « 3 »
يعنى بهشت به سختىها و كرامتها پيچيده شده ( كنايه از اينكه راه رسيدن به بهشت داراى سختىها و گردنههاى دشوارى است كه در هر قدمى صدها مانع نفسانى و شيطانى وجود دارد و بايد از تمام اين موانع پريد و ميادين متعدد را به سلامت پشت سر گذاشت تا به بهشت رسيد ) و متقابلا جهنم به شهوات و تمايلات پيچيده شده ( همانند راه شيب و سرازيرى كه انسان خودبهخود اين راه را مىپيمايد و نيازى به زحمت و تلاش نيست ) .
بنابراين ، بشر بهطور طبيعى عنان خويش را به دست هواهاى نفسانى مىسپارد و حتى قرآن از زبان يوسف پيامبر هم نقل مىكند كه :
وَ ما أُبَرِّئُ نَفْسِي إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ إِلَّا ما رَحِمَ رَبِّي ؛
« 4 »
و من نفس خود را تبرئه نمىكنم ، چرا كه نفس قطعا به بدى امر مىكند ، مگر كسى را كه خدا رحم كند .
با اين محاسبه ، اگر خداوند توسط يك سلسله بايدها و نبايدها و وعده ثواب و وعيد به عقاب و انذارها و تبشيرها رادع و زاجر درونى در ما انسانها ايجاد نكند هر آينه بشريت خودبهخود و بهطور مستمر به سوى زشتىها و بدىها خواهد خزيد
هامش
( 1 ) . مستدرك الوسائل ، ج 11 ، ص 324 .
( 2 ) . همان ، ص 323 .
( 3 ) . بحار الأنوار ، ج 67 ، ص 78 .
( 4 ) . سوره يوسف ، آيه 53 .