ثواب اخروى .
جواب ما : اولا در شكر نعمت مشقت معتبر نيست و ثانيا طلب فعل شاق براى خاطر شكر نعمت ، نعمت خدا را از نعمت بودن خارج ساخته و با لطف الهى ناسازگار است .
ضرورت تكليف
پس از گفتگو دربارهء حسن بودن تكاليف ، بايد دربارهء ضرورت تكليف بحث كنيم :
سؤال اين است كه آيا وجود تكاليف در ميان انسانها لازم و ضرورى است يا خير ؟ به بيان ديگر ، آيا به مقتضاى حكمت الهيه جعل تكاليف و وجود امر و نهى بر خداى حكيم لازم و ضرورى است يا خير ؟
دانشمندان اشعرى مسلك ضرورت و وجوب تكليف را منكرند ؛ زيرا حكمت الهى را به آن معنا كه ما قبول داريم قبول ندارند ؛ ولى دانشمندان عدليه طرفدار ضرورت تكليف هستند و دليلشان اين است كه اگر خداوند انسانهاى واجد شرايط تكليف را مكلف نكند لازم مىآيد اغراء در قبيح و اللازم باطل فالملزوم مثله .
بيان ملازمه : خداوند ما انسانها را آفريده و به ما هم نعمت عقل و اراده و وجدان يا نفس لوامه مرحمت فرموده و هم تمايلات و غرايز سركش را به مقتضاى حكمت در نهاد ما آفريده و به مقتضاى اين تمايلات و غرايز بشر على الدوام ميل به شهوات و خواستههاى حيوانى دارد و از كمالات و فضايل كه تحصيل آنها دشوار است گريزان است و در روايات هم مىخوانيم كه على بن ابى طالب عليه السّلام فرموده است :
الارتقاء إلى الفضائل صعب منج و الانحطاط إلى الرذائل سهل مرد ؛ « 1 »
بالا رفتن به سوى فضايل بسيار دشوار ، ولى نجاتبخش است و سقوط كردن و فرو افتادن در منجلاب رذائل و پستىها بسيار آسان ، ولى كشنده و هلاككننده است .
باز از آن حضرت نقل شده است كه فرمود :
هامش
( 1 ) . غرر الحكم ، ج 1 ، ح 1179 و 1180 .