را بخواهد گمراه سازد ، دل او را بسيار ضيق و تنگ قرار مىدهد . پس گمراهكننده خداست .
5 .
وَ ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ ؛ *
تا خدا نخواهد ، [ شما نيز ] نخواهيد خواست .
جواب ما : اگر چندين آيه وجود دارد كه حداكثر ظهور در جبر دارند ، در مقابل چندين برابر آياتى نيز هستند كه در اختيار و آزادى ظهور دارند و بلكه اظهر و بلكه نصاند . دانشمندان شيعه اين آيات را به ده دسته تقسيم كردهاند كه عبارتاند از :
دسته اول : آياتى كه خداوند در آنها افعال و كارهاى بندگان را به خود آنها نسبت داده و تصريح مىكند كه فاعل اين افعال خود بشر است . حال اگر به وجودآورندهء اين افعال خدا باشد ، لازم مىآيد كه اسناد آنها به انسانها مجازى باشد و مجازيت خلاف اصل است و مادامى كه كلام را بر ظاهرش حمل مىتوان كرد ، نبايد بر خلاف ظاهر حمل كنيم . اين آيات عبارتاند از :
1 .
فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتابَ بِأَيْدِيهِمْ .
« 1 »
2 .
إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَ إِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ .
« 2 »
3 .
أَنْعَمَها عَلى قَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ .
« 3 »
4 .
بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنْفُسُكُمْ أَمْراً فَصَبْرٌ جَمِيلٌ .
« 4 »
5 .
فَطَوَّعَتْ لَهُ نَفْسُهُ .
« 5 »
6 .
مَنْ يَعْمَلْ سُوءاً يُجْزَ بِهِ .
« 6 »
7 .
كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ رَهِينَةٌ .
« 7 »
8 .
ما كانَ لِي عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطانٍ إِلَّا أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي فَلا تَلُومُونِي وَ لُومُوا أَنْفُسَكُمْ .
« 8 »
دسته دوم : آياتى كه مؤمنان را به خاطر ايمانشان ستايش و كافران را به خاطر
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ، آيه 79 .
( 2 ) . سورهء انعام ، آيه 116 .
( 3 ) . سورهء انفال ، آيه 53 .
( 4 ) . سورهء يوسف ، آيه 18 .
( 5 ) . سورهء مائده ، آيه 30 .
( 6 ) . سورهء نساء ، آيه 123 .
( 7 ) . سورهء مدثر ، آيه 38 .
( 8 ) . سورهء ابراهيم ، آيه 22 .