كفرشان نكوهش كرده است . حال اگر فاعل ايمان شخص مؤمن نبود ، بلكه خداوند است . پس مؤمن مدحى ندارد و نيز اگر فاعل كفر در شخص كافر خداست نه خود شخص پس مذمت كافر بىوجه است . از اين مدح و مذمت پيداست كه فاعل خود عبد است . آن آيات عبارتاند از :
1 .
الْيَوْمَ تُجْزى كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ .
« 1 »
2 .
تُجْزَوْنَ إِلَّا ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ .
« 2 »
3 .
وَ إِبْراهِيمَ الَّذِي وَفَّى
( وفا كرد ) . « 3 »
4 .
وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى .
« 4 »
5 .
لِتُجْزى كُلُّ نَفْسٍ بِما تَسْعى .
« 5 »
6 .
هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا بِما كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ .
« 6 »
7 .
مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها .
« 7 »
8 .
وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً .
« 8 »
9 .
أُولئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الْحَياةَ الدُّنْيا .
« 9 »
10 .
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بَعْدَ إِيمانِهِمْ .
« 10 »
دسته سوم : آياتى كه مىگويد : افعال خدا با افعال بندگان قابل مقايسه نيست ؛ زيرا در افعال خدا تفاوت نيست ، ولى در افعال عباد هست . در افعال خدا اختلاف نيست ، ولى در افعال عباد هست . در افعال خدا ظلم نيست ، ولى در افعال عباد هست . حال اگر فاعل جميع افعال خدا باشد ، ديگر اين تقسيمبندى بىجاست . اين آيات عبارتاند از :
1 .
ما تَرى فِي خَلْقِ الرَّحْمنِ مِنْ تَفاوُتٍ .
« 11 »
2 .
الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ
( درحالىكه كفر و ظلم حسن نيستند ، پس
هامش
( 1 ) . سورهء غافر ، آيه 17 .
( 2 ) . سورهء صافات ، آيه 39 .
( 3 ) . سورهء نجم ، آيه 37 .
( 4 ) . سورهء انعام ، آيه 164 .
( 5 ) . سورهء طه ، آيه 15 .
( 6 ) . سورهء يونس ، آيه 53 .
( 7 ) . سورهء انعام ، آيه 60 .
( 8 ) . سورهء طه ، آيه 124 .
( 9 ) . سورهء بقره ، آيه 86 .
( 10 ) . سورهء آل عمران ، آيه 90 .
( 11 ) . سورهء ملك ، آيه 4 .