تبصرة المتعلمين في أحكام الدين ( شرح تبصره علامه حلى ) ( فارسى ) — صفحة 268
و يستحب ان يعتق من مضى له فى ملكه سبع سنين فصاعداً و لو نذر عتق كل عبد له قديم عتق من كان فى ملكه ستة اشهر فصاعداً و لو نذر عتق اوّل مملوك يملكه فملك جماعة استخرج بالقرعة على خلاف و العبد لا يملك شيئا و ان ملكه مولاه على الاقوى فلو اعتقه و بيده مال فالمال للمولى و ان علم به و لم يستثنه و لو اعتق ثلث عبيده استخرج بالقرعة و لو اعتق بعض عبده عتق كله و لو كان له شريك قوم عليه حصته شريكه و اعتقت بوده و بايد وفا كند . احكام عتق : 1 - مستحب كه بندهاى را كه حد اقل هفت سال يا بيشتر در اختيار او بوده در راه خدا و براى تحصيل رضاى او آزاد كند . 2 - اگر شخصى اين گونه نذر كند كه هر يك از بندگان قديم خود را آزاد كند حكم اينست كه هر يك حد اقل شش ماه يا بيشتر در ملك او باقى ماندهاند آزاد كند . 3 - اگر شخصى نذر كند كه اوّل مملوكى را كه مالك مىشود آزاد كند و در آن واحد چندين بنده را مالك شود به قولى بايد يكى را با قيد قرعه آزاد كند و بقولى بايد همه را آزاد كند . 4 - بنده شرعاً چيزى را مالك نمىشود و قابليت تملك در او نيست [ عبداً مملوكاً لا يقدر على كل شىء ] حتّى اگر مولايش چيزى به او تمليك و هبه كند و به دو ببخشد بازهم وى مالك نخواهد شد ولى بقول بعض فقها در اين فرض مالك مىشود . 5 - اگر مولى عبدى را آزاد كند در حالى كه در دست او و در اختيار وى مالى وجود داشته باشد آن مال ، مال مولى است چه مولى علم به آن نداشته و يا عالم بوده در صورت علم هم چه آن مال را استثنا بكند و يا نكند مىتواند آن مال را از عبد