و لا يقع مشروطا و لا فى يمين و لو شرط مع العتق شيئاً من خدمة و غيرها جاز و شرطه التكليف فى المعتق و الاختيار و القصد و القربة و اسلام العبد و يكره اعتاق المخالف و لو نذر عتقه او عتق الكافر صحّ
شرح
مسأله : آيا عتق با اشارهء مفهمه يا با كتابت واقع مىشود يا خير ؟
جواب : با قدرت بر تلفظ و قول صريح خير ولى با عجز از آن آرى ، يكى از شروط صيغهء عتق تنجيز است يعنى بايد منجّز باشد پس اگر مشروط بر چيزى كند مثلًا بگويد اگر فلان عمل را انجام دادى آزادى عتق واقع نمىشود البته مسلمان بايد به وعدهاش وفا كند و اگر نكرد حرام تكليفى مرتكب شده ولى عتق كه اثر وضعى باشد با مشروطيت صيغه تحقق نمىيابد .
مسأله ديگر : آزادى در قسم صحيح نيست يعنى اگر كسى قسم بخورد كه اگر دروغ گفته باشم يا فلان عمل نامشروع را انجام داده باشم همهء بندگانم آزاد باشند چنان كه آن عمل را انجام دهد عتق صورت نمىگيرد و چون قسم او به لفظ جلاله و اسم خدا نبود مخالفت آن هم كفاره ندارد .
مسأله ديگر : اگر هنگام آزادى بنده ضمن صيغه شرط كند كه چند روزى برايش خدمت كند يا كار ديگر نمايد جايز است و اين را شرط ضمن العقد گويند و اين فرق دارد با صيغهاى كه خودش معلق باشد كه در اينجا تعليقى در كار نيست و صيغه منجز است .
شرائط معتق و آزادكننده :
1 - مكلّف يعنى بالغ و عاقل باشد 2 - مختار باشد 3 - قاصد باشد 4 - خصوص قصد قربت بايد باشد .
شرط معتق يا عبد آنست كه مسلمان باشد و آزاد كردن مخالف در اسلام كراهت دارد آرى اگر نذر كند كه يك مخالفى يا كافرى را آزاد كند نذرش صحيح