و ان نقص استسعى فيه و امّ الولد كذلك لا من نصيب الولد و لو اوصى بالعتق و عليه دين قدم الدين و لو نجز العتق صح
شرح
2 - عبد مدبّر و آن بندهاى است كه مولى به او گفته : انت حرّ دبر وفاتى واو انتظار مىكشد كه چه وقت مولى مىميرد و وى آزاد مىشود .
3 - عبد مكاتب و آن بندهاى است كه با مولى قرارداد مكاتبه را امضا نموده كه در ازاى پرداخت مال الكتابة آزاد شود و اين خود دو قسم است :
1 - مكاتب مطلق كه در مقابل هر مبلغى كه مىپردازد بخشى از او آزاد و بازخريد مىشود .
2 - مكاتب مشروط كه با او طى شده تا كلّ مال الكتابة را نپردازد آزادى در كار نيست .
3 - امّ ولد و آن كنيزى است كه از مولى حامله و داراى فرزند شده كه پس از مرگ مولى از سهميه ارث فرزندش آزاد مىشود و ديگر قابل نقل و انتقال نيست مگر در شرائط خاصى كه در ضمن مباحث گذشته به آن اشاره شده و در جاى خود هم خواهد آمد .
4 - بندهء مبعض يا مشقّص كه جزئى و شقصى از او آزاد و جزء ديگر در بندگى است حال وصيت براى مملوك مولى كه عبد قنّ باشد صحيح است و براى ام ولد مولى هم صحيح است و براى مدبّر مولى و مكاتب مولى به هر دو قسمش صحيح است .
9 - هرگاه مولائى براى بندهء خويش به مالى از اموال وصيت كند كه آن مال به اندازهء قيمت آن عبد باشد پس از مرگ مولى اين بنده آزاد مىشود و اگر بيشتر از قيمت او باشد پس از آزاد شدن آن مبلغ زياده را هم به وى مىپردازد و اگر كمتر از قيمت او باشد به همان نسبت آزاد مىشود و بايد خود در آزادسازى باقيماندهء خويش بكوشد و از كسب و در آمد كارش بپردازد و آزاد شود .