حيّا و للذمى دون الحربى و لمملوكته و ام ولده و مدبّره و مكاتبه لا مملوك الغير و للمكاتب فيما تحرّر منه فان كان ما اوصى به لمملوكه به قدر قيمته عتق و لا شيء له و لو زاد اعطى الفاضل .
شرح
هست مثل حقّ التحجير و در مال فرقى نيست كه از اعيان باشد يا از ديون و يا از منافع و در عين هم فرقى نيست كه حين الوصيت موجود باشد و يا بعداً موجود شود پس وصيت به آنچه كه در آينده اين حيوان حامله مىشود يا اين درخت ثمر مىدهد صحيح است .
و نيز شرط است كه عينى كه موصى به است داراى منفعت محلّله مقصوده باشد تا شرعاً و عرفاً ماليت داشته باشد پس وصيت به خمر و خنزير و آلات لهو و قمار و . . . صحيح نيست و نيز وصيت به انواع و اقسام حشرات و سگهاى ولگرد و . . .
صحيح نيست .
و نيز شرط است كه موصى به مملوك موصى باشد پس وصيت به مال غير صحيح نيست شرائط وصى يا موصى اليه : بايد بالغ باشد - عاقل باشد و مسلمان باشد پس وصايت طفل و مجنون و كافر از جانب مسلمان صحيح نيست و امّا عدالت در وصى شرط نيست و موصى مىتواند غير عادل را به وصايت برگزيند و وثوق و اطمينان كافى است .
7 - وصيت كردن مسلمان مالى را براى كافر ذمّى بلا مانع است و امّا براى كافر حربى ممنوع است به مقتضاى دو آيهء شريفه 7 و 8 سورهء ممتحنه كه در كتاب وقف بيان شد .
8 - وصيت كردن مولى براى مملوك و بنده خودش صحيح است ولى براى مملوك ديگران صحيح نيست البته مملوك اقسامى دارد :
1 - عبد قنّ و خالص و آن بندهاى است كه هيچ روزنهاى از آزادى به روى او گشوده نيست بلكه صد در صد عبد است .