جمع شدند و او توانست با دشمنان خود كه آن همه زيرك بودند جنگ كند و در بيشتر جنگهايش پيروز شود وانگهى اگر ببينيم كار ميان او و معاويه نيز يكسان و مساوى بود بلكه على ( ع ) به پيروزى نزديكتر بود خواهيم دانست كه جايگاه على ( ع ) در شناخت تدبير حكومت بلند مرتبه است .
سخنان كسانى كه در سياست على ( ع ) خرده گرفتهاند و پاسخ به آن
كسانى كه در سياست على عليه السلام خرده گرفتهاند امورى را دستاويز قرار دادهاند كه از جمله آنها اين كارهاست .
آنان مى گويند : اگر هنگامى كه در مدينه با على ( ع ) بيعت شد معاويه را در شام تثبيت مى فرمود تا كار حكومت استوار و پابرجا شود و معاويه و مردم شام هم با او بيعت كنند و سپس معاويه را عزل مى كرد از جنگى كه ميان آن دو صورت گرفت آسوده مى شد و آن جنگ اتفاق نمى افتاد .
پاسخ اين اعتراض چنين است : از قرائن احوال در آن هنگام امير المؤمنين عليه السلام دانسته بود كه معاويه با او بيعت نخواهد كرد هر چند او را بر ولايت شام ابقا كند ، بلكه چنان بود كه ثابت داشتن او بر حكومت شام معاويه را بيشتر تقويت مى كرد و موجب امتناع بيشترش از بيعت مى شد و واقع امر اين است كسى كه اين اعتراض را طرح مىكند يا مى گويد مناسب بود على ( ع ) ضمن آنكه از معاويه مى خواست بيعت كند در همان حال او را در حكومت شام تثبيت مى فرمود و در واقع آن دو كار با هم صورت مى گرفت ، يا مى گويد مناسب بود نخست از او براى خود بيعت مى گرفت و سپس او را تثبيت مى كرد ، يا مى گويد مناسب بود نخست او را بر حكومت شام ابقا مى كرد و سپس از او بيعت مى گرفت . اگر فرض اول صورت مى گرفت ممكن بود كه معاويه فرمان تثبيت خود را بر حكومت شام براى مردم بخواند و وضع خود را مستحكم سازد و در ذهن شاميان چنين القا كند كه اگر شايسته نمى بود على ( ع ) بر او اعتماد نمى كرد و سپس در مورد بيعت امروز و فردا و از انجام آن خوددارى مى كرد . اگر فرض دوم را در نظر بگيريم همانى است كه امير المومنين همان گونه رفتار فرموده است و اگر فرض سوم را در نظر بگيريم مثل فرض اول بلكه از آن براى آنچه معاويه اراده كرده بود كه عصيان و ستيز كند آسودهتر بود . كسى كه از سيره و تاريخ آگاه باشد چگونه ممكن است تصور