پيروان و اشخاص كم ارزش رفتار مىكند . حال آنكه نظاميان و جنگجويان اگر بتوانند شبيخون بزنند مى زنند و اگر بتوانند سر همه افراد دشمن را در حالى كه خواب باشند با سنگهاى گران بكوبند مى كوبند و اگر امكان داشته باشد كه اين كار را در يك لحظه انجام دهند يك ساعت هم تأخير نمى كنند و اگر آتش زدن دشمن زودتر از غرق كردن آنان امكانپذير باشد معطل نمى شوند و آتش مى زنند و منتظر غرق كردن نمى شوند و اگر بتوانند جايى را ويران كنند ، براى محاصره معطل نمى گردند . آنان از نصب كردن منجنيق ها و بكاربردن عرادهها - سنگ انداز - و نقب زدن و كندن گودال و چاه و بهرهگيرى از زرهپوش و ساختن كمين خوددارى نمى كنند .
همچنين در مورد لزوم زهرهاى گوناگون به كار مى برند و ميان مردم به دروغ شايعه پراكنى مى كنند و نامههاى حاكى از سخن چينى ميان لشكرهاى دشمن مى پراكنند و كارها را پيچيده نشان مى دهند و برخى را از برخى ديگر به بيم مى اندازند و با هر تزوير و وسيله كه بتوانند آنان را مى كشند و ديگر توجه به اين ندارند كه اين كشتن چگونه و در چه حال و احوالى باشد . اينك ، خدايت حفظ فرمايد اگر كسى در تدبير و چارهسازى هم بخواهد فقط به آنچه در قرآن و سنت آمده و مطابق آن است رفتار كند خويشتن را از بسيارى چارهانديشى ها كه بر پايه مكر و دروغ استوار است محروم كرده است و خدايت حفظ فرمايد توجه داشته باش كه دروغ بيشتر از راست و حرام به مراتب بيشتر از حلال است . مثلا اگر نام انسانى را بگويند صدق است و او نام ديگرى جز آن ندارد ولى اگر گفته شود او شيطان و سگ و خر و گوسفند و شتر و هر چيز ديگرى كه به خاطر مى گذرد هست در اين موضوع دروغگو خواهد بود ايمان و كفر ، طاعت و معصيت ، حق و باطل ، درستى و نادرستى ، صحيح و اشتباه هم همين گونه است . على ( ع ) در بند كشيده پارسايى بود او از گفتن هر سخنى جز آنچه مورد رضايت خداوند بود خوددارى مى كرد و از دستيازى و هجوم جز در آنچه كه رضايت خداوند در آن بود خوددارى مى كرد . او خشنودى را فقط در چيزى مى ديد كه خداوند آن را دوست بدارد و از آن خشنود باشد و رضايت را جز در آنچه قرآن و سنت به آن هدايت كند نمى ديد و بدون اعتناء به آنچه كه افراد زيرك و داراى شيطنت و حيلهگر و چارهانديش انجام مى دهند ، و چون مردم عوام فراوانى كارهاى نادر معاويه را در حيلهگرى ها چارهسازى ها و فريب كارى ها مى ديدند و كارهايى را كه براى او آماده مى شد مشاهده مى كردند و از على ( ع ) چنان نمى ديدند .
جلوه تاريخ درشرح نهج البلاغه ( فارسى ) — صفحة 73
مساهمون: ابن أبي الحديد
ص٧٣