عليه السلام به حكومت كسانى كه پيش از او بودهاند نمى بود [ و عدم خروج آن حضرت بر آنان مطرح نبود ] ما به صحت و درستى خلافت و حكومت آنان - ابو بكر ، عمر ، عثمان - هم حكم نمى كرديم .
خطبه ( 214 )
از سخنان آن حضرت ( ع ) در اين خطبه كه با عبارت « قد احيا عقله و امات نفسه » ( عارف عقل خويش را زنده گردانيد و شهوت نفس خويش را نابود كرد ) شروع مىشود ، ابن ابى الحديد مى گويد در اين خطبه على عليه السلام عارف را توصيف مىكند و سپس چند مبحث عارفانه را به شيوه بسيار پسنديده خود تعريف مىكند و شواهد مختلف از اقوال سران و پيشگامان صوفيه ارائه ميدهد . او نخست فصلى درباره جهاد با نفس و اقوالى كه در آن باره آمده است ميآورد و ميگويد : بزرگان صوفيه معتقدند كه هر كس در آغاز كار صاحب مجاهده با نفس نباشد هيچ بويى از طريقت نبرده است . و ضمن همين مبحث درباره اهميت و ارزش گرسنگى سخن گفته است . آن گاه فصلى ديگر درباره انواع رياضتهاى نفسائى آورده و آن را به چهار گونه تقسيم كرده است . پس از آن درباره تأثير گرسنگى در مورد پديد آمدن صفاى نفس سخن گفته و سرانجام سخنانى از فلاسفه و حكيمان در مورد مكاشفاتى كه از رياضت نفس پديد ميآيد آورده است و نخست به سخنان و عقيده شيخ الرئيس ابو على سينا در كتاب الاشارات استناد كرده و پس از آن سخنان قشيرى را از رساله قشيريه شاهد آورده است و اشعار عارفانه بسيار لطيف عرضه داشته است كه ميتوان تأثير آن ابيات را در شعر و نثر عارفانه فارسى به وضوح ديد . اما چون خارج از مباحث « جلوه تاريخ » است از ترجمه آن خوددارى شد ولى نبايد غافل بود كه از منابع بسيار سودبخش در شناخت اقوال و عقايد و تعاريف عرفانى است . ]