سخنى ميآورد كه دليل بر آن است كه سرشت او همچون راهبان گليم پوش است گوشت نمى خورند تا چه رسد به اينكه خونى بريزند . اين بزرگمرد گاه به صورت بسطام بن قيس شيبانى و عتيبة بن حارث يربوعى و عامر بن طفيل عامرى است و گاه به صورت سقراط دانشمند بزرگ يونانى و يوحناى معمدان اسرائيلى و مسيح بن مريم الهى است .
سوگند ميخورم به آن كه همگان به او سوگند ميخورند كه من از پنجاه سال پيش تا كنون بيش از هزار بار اين خطبه را خواندهام و هيچ بار آن را نخواندهام مگر آنكه در جان من بيم و خوف و موعظه پديد آمده و در دلم هراس و بر اندامم لرزه افكنده است و هرگز در آن دقت نكردم مگر آنكه مردگان از خويشاوندان و نزديكانم را فرياد آوردم و دوستان در گذشته خود را به خاطر آوردم و چنين پنداشتم كه من خود همان كسى هستم كه على عليه السلام حال او را در اين خطبه توصيف فرموده است .
چه بسيار گويندگان واعظان و فصيحان كه در اين معنى سخن گفتهاند و چه بسيار كه بر گفتههاى آنان به طور مكرر آگاهى پيدا كرده و آن را خواندهام و در هيچ كدام از آنها نظير اين تأثير را در نفس خود نديدهام . ممكن است اين موضوع به سبب عقيده من نسبت به گوينده اين سخن باشد و ممكن است بدان سبب باشد كه نيت گوينده شايسته و يقين او استوار و اخلاص او پاك و خالص است و ناچار تأثير گفتارش در نفوس بيشتر و نفوذ موعظهاش در دلها رساتر است . پيامبر ( ص ) فرمودهاند « گور منزل نخست از منزلهاى آخرت است هر كس از آن رهايى يابد منازل پس از آن آسان است و هر كس از آن رهايى نيابد آنچه پس از آن است براى او بدتر است » .
جلوه تاريخ درشرح نهج البلاغه ( فارسى ) — صفحة 169
مساهمون: ابن أبي الحديد
ص١٦٩