لِإِيلافِ قُرَيْشٍ . إِيلافِهِمْ رِحْلَةَ الشِّتاءِ وَ الصَّيْفِ .
گفت : ما اين همه با أصحاب الفيل كرديم و اين بلا كه بر سر ايشان فرستاديم از بهر تأليف [ 1 ] قريش و انتظام أحوال ايشان تا رونق حال ايشان بجاى خود [ 2 ] بماند ، در ميان عرب ، و كاراستى [ 3 ] ايشان در رحلة الشّتاء و الصّيف بر وفق معهود بماند . و بدان كه قريش را در يك سال دو سفر بود ، يكى در تابستان بجانب شام ، و يكى در زمستان بجانب يمن و طائف ، و جمله كاراستى ايشان از ان [ 4 ] بودى . و اگر نه آن بودى ، در مكّه نتوانستندى بودن و نشستن ، و تفرقه در ميان ايشان افتادى ، پس حق سبحانه و تعالى بسبب آنكه تا رحلتين ايشان * بشام و يمن بقاعدهء خود بماند و اسباب معاش ايشان بر وفق معهود مادام متمهّد و متمشّى باشد ، كيد أصحاب الفيل از ايشان مردود گردانيد و دست تعدّى لشكر حبش از حريم حرم خود كوتاه كرد و منّت نهاد بر اهل مكّه ، خصوص بر قريش . پس اين نعمت بر ايشان بزيادت آورد و ايشان را فرمود تا بشكرانه تصديق پيغمبر آخر زمان محمّد مصطفى ، عليه السّلام ، بكنند و ايمان بپيغمبرى وى بياورند .
قوله تعالى :
فَلْيَعْبُدُوا رَبَّ هذَا الْبَيْتِ . الَّذِي أَطْعَمَهُمْ مِنْ جُوعٍ وَ آمَنَهُمْ مِنْ خَوْفٍ .
گفت : اى قوم قريش ، شكرانهء آنكه حق سبحانه و تعالى با شما چنين نعمتى بكرده است ، به خداوند خانهء كعبه ايمان آوريد و پيغمبر وى را براست داريد و كفران و طغيان پيش مگيريد ، كه اوست كه شما را ايمن گردانيده است از مكر و كيد دشمنان ، و اوست كه شما را فراخ روزى كرده است تا بواد غير ذى زرع فارغ شدهايد از غم آب و نان . و حرمت شما از حرمت حرم مكّه است و
هامش
[ ( 1 - ) ] روا و ايا : تألف .
[ ( 2 - ) ] روا : بر قاعدهء خود .
[ ( 3 - ) ] ايا : كار راستى .
[ ( 4 - ) ] ايا : از آن ديارها .