بكرد با أصحاب الفيل ، يعنى با أبرهه و لشكر حبشه كه قصد خانهء خداى كرده بودند [ 1 ] .
أَ لَمْ يَجْعَلْ كَيْدَهُمْ فِي تَضْلِيلٍ
نه كيد ايشان باطل و بى حاصل كرديم ؟
وَ أَرْسَلَ عَلَيْهِمْ طَيْراً أَبابِيلَ
و نه فرو فرستاديم مرغانى چند بر ايشان از بهر هلاك و عذاب ايشان بعضى در [ 2 ] بعضى ، و معنى أبابيل يعنى جماعتى [ 3 ] تفرقه ، و گروهى كه پراگنده جائى روند ايشان را ابابيل گويند .
تَرْمِيهِمْ بِحِجارَةٍ مِنْ سِجِّيلٍ
و آن مرغان فرو بارانيدند بر ايشان سنگهاى آتشى . و سجّيل لفظى است پارسى بمعرّب كرده ، يعنى سنگ و گل ، و اين جايگه آجر برش مىخواهد . و گويند : آن سنگ [ 4 ] بر مثال نفط و آتش بود كه بر اعضاى آن كافران مىآمد ، هر كجا بيامدى در حال آبله كردى و اندامهاى ايشان ريزيده و پوسيده شدى ، چنان كه حق سبحانه و تعالى فرمود :
فَجَعَلَهُمْ كَعَصْفٍ مَأْكُولٍ
. مىفرمايد كه اندام ايشان از زخم آن سنگها [ 5 ] چون برگ كاه [ 6 ] زرد گشته بود بر مثال آنكه از شكم چهار پايان بيرون آيد ، و معنى عصف كاه برگ زرد باشد .
پس حق سبحانه و تعالى پيغمبر ما ، عليه الصّلاة و السّلام ، از اين قصّه خبر باز داد و منّت بر قريش نهاد در هلاك كردن أصحاب الفيل و بازداشتن [ ايشان ] از كعبه و بعد از ان گفت :
هامش
[ ( 1 - ) ] روا و پا : قصد خرابى كعبه همى داشتند .
[ ( 2 - ) ] روا : در پى بعضى .
[ ( 3 - ) ] روا : جماعات فى تفرقة .
[ ( 4 - ) ] روا و پا : سنگها .
[ ( 5 - ) ] ايا : + پوسيده و ريزيده شد .
[ ( 6 - ) ] ايا : گياه .