مىگويد : أهل ايمان پروردگار خود را در بهشت مىبينند ! به چه صورتى او را مىبينند ؟
امام عليه السّلام تبسّمى كرده ، فرمود : اى فلانى ! چقدر زشت است بر كسى كه هفتاد يا هشتاد سال بر او بگذرد و او در ملك خدا زندگى كند و از نعمتهاى او بهره ببرد و در عين حال خدا را آن گونه كه سزاوارست نشناسد ! آنگاه فرمود : اى معاويه ! همانا محمّد - صلى اللّه عليه و آله - خدا را با نگاه ظاهر نديده است . و ديدن به دو صورت واقع مىشود : الف : ديدن قلبى ، ب : ديدن با چشم . پس هر كس از « رؤيت خدا » ، ديدن قلبى را در نظر گرفته است او راست مىگويد و به حق است و هر كس ديدن با چشم را قصد كرده او به خدا و آياتش كفر ( و ناسپاسى ) ورزيده است ، زيرا رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله فرمود : هر كس خدا را به آفريدهاش تشبيه كند كافر است . همانا پدرم از پدر خود و او از حسين بن على - عليهم السّلام - برايم روايت كرده كه فرمود : « از امير المؤمنين عليه السّلام سؤال شد اى برادر رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله ، آيا پروردگارت را ديدهاى » ؟ « 1 » حضرت فرمود : چگونه بپرستم كسى را كه نديدهام ! خدا را با نگاه ظاهر نمىتوان ديد ، بلكه دلهاست كه او را با حقايق ايمان مشاهده مىكنند . اگر مؤمنى او را با نگاه ظاهر ببيند ( لازمهاش مخلوقيت حقّ تعالى خواهد بود زيرا ) هر كس كه بتوان او را در حيطهء ديد و ديدن آورد او مخلوق است ( نه خالق ) و روشن است كه هر مخلوقى نيازمند خالق است . پس او را پديده و آفريده قرار دادهاى ( نه آفريدگار ) . و هر كس كه خدا را به آفريدهاش تشبيه كند با او شريكى گرفته است .
( سپس امام صادق عليه السّلام ادامه داد : ) واى بر آنان ! آيا اين سخن خدا را نشنيدهاند كه مىگويد : « ديدگان ، او را در نيابند و او ديدگان را دريابد و او لطيف و خبير است » ! « 2 » و « ( اى موسى ) هرگز مرا ( با نگاه ظاهر ) نمىبينى ليكن بر اين كوه بنگر اگر در جاى خود ثابت ماند مرا هم مىبينى . پس همينكه پروردگارش به كوه تجلّى نمود آن را ويران ساخت » « 3 » و
هامش
( 1 ) سئل أمير المؤمنين عليه السّلام فقيل له : يا أخا رسول اللّه هل رأيت ربّك ؟
( 2 )لا تُدْرِكُهُ الْأَبْصارُ وَ هُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصارَ وَ هُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُالأنعام : 103 .
( 3 )لَنْ تَرانِي وَ لكِنِ انْظُرْ إِلَى الْجَبَلِ فَإِنِ اسْتَقَرَّ مَكانَهُ فَسَوْفَ تَرانِي فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُ دَكًّا.