همانا آنچه كه از نور خدا بر كوه درخشيد همانند روشنايى ( ناچيزى ) كه از روزنهء سوزن مىتابد ، بود . در عين حال زمين ويران شد و كوهها متلاشى گشتند . « پس موسى بيهوش بر افتاد » « 1 » يعنى مرد . « همينكه به هوش آمد » « 2 » و روحش به او برگشت « گفت : پاك و منزهى تو ( اى خدا ) » « 3 » .
من از گفتار كسى كه پندارد تو ديده مىشوى به سوى تو توبه مىكنم و به اين معرفت حق رجوع مىكنم كه : ديدگان تو را در نيابند « و من ( از مردم مؤمن خود ) اوّل كسى هستم كه ايمان دارم » « 4 » و اوّل كسى هستم كه اقرار مىكند تو ( همه را ) مىبينى و ( خود ) ديده نمىشوى و تو در چشمانداز ( غيبى ) برين قرار دارى .
سپس فرمود : حقّا كه برترين و لازمترين تكاليف بر انسان اين است كه :
اوّلا : پروردگار خود را بشناسد و به عبوديت او اعتراف كند و حدّ معرفت ( در اين زمينه ) اين است كه پى برد « هيچ معبود بحقّى جز او نيست و او را هيچ شبيه و نظيرى نمىباشد » « 5 » . و بشناسد كه او ازلى و پابرجاست ، عين هستى است و نيستى در ذات او راه ندارد و همهء اوصاف كمالى را داراست بىآنكه همانند و همسانى بتوان برايش يافت .
« همانند او چيزى نيست و اوست شنوا و بينا » ثانيا : رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله را نيز بشناسد و به پيامبرى او گواهى دهد و پايينترين مرتبهء معرفت در اين باره اين است كه تصديق كند او پيامبر خداست و هر چه از كتاب ( آيات الهى ) و امر و نهى آورده همه از ناحيهء خداى عزيز و بزرگ است .
ثالثا : امام خود را كه در هر سختى و آسانى ( و نشيب و فرازى ) از او پيروى مىكند با همهء ويژگيهاى ظاهرى و باطنى و نام بشناسد . و نازلترين مرتبه شناخت در اين باره آن
هامش
( 1 )وَ خَرَّ مُوسى صَعِقاً.
( 2 )فَلَمَّا أَفاقَ.
( 3 )قالَ سُبْحانَكَ تُبْتُ إِلَيْكَ.
( 4 )وَ أَنَا أَوَّلُ الْمُؤْمِنِينَالأعراف : 142 - 143 .
( 5 )لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُشورى : 11 .