حالت ديگر ، كاملتر از آن ، در مىآيد و از آن حالت به حالت ديگر ، كاملتر از آن ، و . . .
گفتهاند اشاره به اين است كه خدا هر فردى از شما افراد را متطور آفريد ؛ يعنى نگاه كن ، ببين تو خودت در اول چه بودى ؟ يك نطفه بودى ، بعد علقه شدى ، بعد مضغه شدى ، بعد چه و چه . پس خدا اساس خلقت را بر تطور و تكامل و حركت و پيش رفتن و به كمالات جديد نائل شدن قرار داده است ؛ شما چرا سر جاى خود نشستهايد و درجا مىزنيد ؟ انسان در زندگى دنيايى و اجتماعىاش كه زندگى اختيارى است اگر راه خدا و قانون خدا را طى كند ، باز از مرحلهاى به مرحلهء ديگر و از آن مرحله به مرحلهء ديگر مىرسد .
توجه دادن به نظام خلقت
الَمْ تَرَوْا كَيْفَ خَلَقَ اللَّهُ سَبْعَ سَمواتٍ طِباقاً . وَ جَعَلَ الْقَمَرَ فيهِنَّ نوراً وَ جَعَلَ الشَّمْسَ سِراجاً .
باز مردم را به نظام خلقت ارجاع مىدهد . موضوع هفت آسمان را مطرح مىكند . آن وقت هم اين اعتقاد بوده است . خداست كه هفت آسمان آفريد و ماه و خورشيد ؛ يعنى خدا كه هفت آسمان آفريد اينها را در ظلمت و تاريكى نگذاشت ، خورشيد آفريد كه كانون نور پخشكن است ، خودش در ذات خود چراغ است ، و قمر آفريد كه اگرچه در ذات خود چراغ نيست ولى نورپخش كن هست . خورشيد يك كانون آتشين است و خودش از خودش نور پخش مىكند ؛ اين است كه حالت خورشيد درست حالت يك چراغ است . ولى ماه يك موجود سرد است ، او از خودش نور ندارد ولى نور را كه از خورشيد مىگيرد مىتواند به روى زمين پس بدهد .
نوح مىخواهد اين جور بگويد كه اين عالم به منزلهء خانهء شماست ؛ خدا شما را خلق نكرد كه در اين خانهء تاريك بگذارد ، از نظر حسى براى شما چراغ در روز و يك شىء نور دهنده در شب - شيئى كه نور چراغ را در شب به شما تحويل بدهد - آفريد كه ماه باشد . اينها دليل بر اين است كه در خلقت عنايتى و رابطهاى هست ، خداست كه شما را تدبير مىكند ، خداست كه ربّ شماست ، پس شما هم خود را در كارهاى اختيارى تحت تدبير و ارادهء خدا قرار بدهيد يعنى به قانون خدا عمل كنيد .
وَ اللَّهُ انْبَتَكُمْ مِنَ الْارْضِ نَباتاً شما مثل يك گياهيد كه خدا شما را از زمين رويانده است . هيچ توجه نمىكنيد كه چگونه يك گياه از زمين مىرويد ؟ هركدام از شما در واقع يك گياه هستيد كه از زمين روييدهايد ، نوعى از گياه هستيد . واقعاً هم