از منطقهء خودشان بيرون نمىروند . يك حيوان در جنگلى كه هست نسلها و شايد ميليونها سال در همان جنگل است يا اگر در منطقهاى هست كمتر اتفاق مىافتد مهاجرت كند . در پرندگان مهاجرت زياد ديده مىشود و در ماهيها كه در درياها هستند مهاجرت ديده مىشود و الّا در حيوانهاى ديگر كم است .
انسان به حكم اينكه كاملترين موجودات است [ و به حكم ] اين عقل و اراده و هوش و فطانتى كه دارد ، هيچ پايبند يك منطقه نيست ، تمام منطقهها را زير پا مىگذارد و خدا زمين را جورى خلق كرده است كه با اينكه اين همه كوهها به خاطر مصالحى در روى زمين قرار داده است ولى از همان قديمالايام - نه حالا كه هواپيما پيدا شده - رابطهء نقاط زمين با يكديگر محفوظ بوده ، يعنى بشر مىتوانسته از راهها و گردنهها عبور كند ، از جايى به جايى و از منطقهاى به منطقهء ديگر برود ، كه مراحل حساس تاريخ بشر را مهاجرتها تشكيل مىدهد ، چه مهاجرتهاى دستهجمعى و چه مهاجرتهاى فردى ، و قرآن كريم براى مسألهء مهاجرت فوقالعاده اهميت قائل مىشود و به طور كلى مسألهء سفر در اسلام خودش يك ارزش خاصى دارد .
اينجا اشاره به آن مطلب مىكند : خدا زمين را براى شما گسترد ، يك محل گسترده قرار داده است كه قابل نقل و انتقال هستيد . لِتَسْلُكوا مِنْها سُبُلًا فِجاجاً خدا اين زمين را اينچنين گسترده قرار داد براى اينكه در يك نقطه ساكن و راكد نمانيد .
سكون و ركود در يك نقطه مساوى است با پوسيدن و از بين رفتن و گنديدن . سفرها و حركتها و مهاجرتهاست كه حياتبخش است . لِتَسْلُكوا مِنْها سُبُلًا فِجاجاً براى اينكه درههاى خيلى عميق و راههاى خيلى گسترده و بزرگ و طولانى را بپيماييد .
خداپرستى ، تقوا ، قانون
همهء اينها را نوح گفت براى اينكه مردم را به آن سه كلمه دعوت كند : بتپرستى رها ، خداپرستى ؛ آلودگى رها ، تقوا ؛ هرج و مرج رها ، قانون . اين سه جمله : انِ اعْبُدُوا اللَّهَ خدا را پرستش كنيد نه اين بتهاى لايشعر . وَاتَّقوهُ تقوا داشته باشيد نه رهايى در منجلاب فساد اخلاقى . اطيعونِ قانونى كه من مىگويم به كار ببريد ، ديگر دورهء هرج و مرج تمام شد . ولى اكثريت قوم گوش نكردند .