واجب را كه نمىشود ترك كرد . ولى اگر انسان نافله را كه مستحب است و اجبارى نيست بخواند ، از نظر اينكه روحش آن را از روى ميل و رغبت پذيرفته است اثر بيشترى دارد . آنگاه در باب نوافل هم گفتهاند كه يك دفعه خواندن يك دفعه نخواندن كار صحيحى نيست ؛ يك دفعه انسان نافلهء صبح را بخواند يك دفعه نخواند ، يك دفعه نافلهء مغرب را بخواند يك دفعه نخواند ، يك دفعه نافلهء عشاء را بخواند يك دفعه نخواند ، يك دفعه نافلهء شب را بخواند يك دفعه نخواند . آن اثر نمىبخشد ؛ مداومتِ بر اين مستحبات و نوافل است كه اثر مىبخشد .
پس انسان هَلوع آفريده شده است ، همهء انسانها ، شامل مؤمنين و نمازگزاران هم مىشود . انسانهاى ديگر اين حالتى كه در ابتدا كمال است ولى بعد بايد تبديل به يك حالت كاملترِ انسانى بشود در آنها باقى است و تا آخر عمر به همين حالت باقى مىمانند ، ولى اين گروه به دليل اينكه نمازگزاران هستند ديگر اين جور نيستند ( البته اين يك دليلش است ) : الَّا الْمُصَلّينَ . الَّذينَ هُمْ عَلى صَلاتِهِمْ دائِمونَ .
استمرار در انفاق مالى
گفتيم نماز خودش يك عامل تربيت است . عامل ديگر چيست ؟ وَ الَّذينَ فى امْوالِهِمْ حَقٌّ مَعْلومٌ . لِلسّائِلِ وَ الْمَحْرومِ . اين هم درست همان مفهوم دائمون را دارد : كسانى كه در اموال آنها حقى معين براى سائلان و غير سائلان از محرومان وجود دارد . سراغ جنبهء مالى آمد . انسانى كه به حسب فطرت ابتدايى ، كمالش در اين است كه اذا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزوعاً . وَ اذا مَسَّهُ الْخَيْرُ مَنوعاً بعد بايد به مرحلهاى برسد كه نسبت به مال و ثروت كه برايش يك خير است و انسان آن را خيرترين خيرها مىشمارد نه تنها منوع نباشد بلكه براى نيازمندان حقى در مال خود قائل باشد و اين حقى را كه در مال خود هست به ديگران بدهد . اين چقدر كمال است براى انسان !
از ائمه سؤال شده است كه مقصود از « حق معلوم » چيست ؟ گويا در تفاسير اهل تسنن گفتهاند مقصود همين حق واجب مثلًا زكات است ؛ وَالَّذينَ فى امْوالِهِمْ حَقٌّ مَعْلومٌ . لِلسّائِلِ وَ الْمَحْرومِ يعنى كسانى كه زكات مال خودشان يا حقوق واجبهء مال خودشان را مىدهند . ولى ائمهء اطهار فرمودهاند اين بالاتر از زكات است . همينطور كه در الَّا الْمُصَلّينَ . الَّذينَ هُمْ عَلى صَلاتِهِمْ دائِمونَ گفتيم مقصود نوافل است ، اينجا هم مقصود زكات نيست چون زكات فريضه است ، مقصود بالاتر از زكات است ؛ يعنى افرادى كه با اينكه حقوق واجبهء خودشان را ادا كردهاند يك حقوقى به صورت نافله