روحش دارد .
فرق سائل و محروم
وَ الَّذينَ فى امْوالِهِمْ حَقٌّ مَعْلومٌ . لِلسّائِلِ وَ الْمَحْرومِ . سائل ، معلوم است ، نيازمندى است كه نيازمندى خودش را اظهار مىكند . محروم ، نيازمندى است كه حتى اظهار هم نمىكند . البته اين مطلب را بايد توجه داشته باشيم كه در اسلام سؤال حرام است مگر در موقع ضرورت [ كامل ؛ ] چون سؤال ، شكستن خود و آبروى خود را ريختن است .
آدمى كه مىآيد به صورت يك سائل و متكدّى از اين و آن سؤال مىكند ، اولين چيزى را كه ريخته است آبروى خودش است ، يعنى آبروى يك مؤمن . او يا مؤمن هست يا مؤمن نيست ؛ اگر مؤمن نيست كه كسى با او حرف ندارد ، ولى اگر يك مسلمان است و اظهار مسلمانى مىكند و مىآيد نام خدا و پيغمبر و على را وسيله قرار مىدهد براى گرفتن [ پول ] از مردم ، قدر مسلّم اين است كه آبروى خودش را پيش مردم ريخته ، و حرام است كه انسان آبروى خودش را پيش مردم بريزد مگر در موقعى كه يك ضرورتى هست كه اگر اين كار را نكند بدترش هست . فرض كنيم يك كسى بچهاش بيمار است ، بايد دارو به او رسانده شود و اگر دارو نرسد بچه مىميرد . اينجا اگر او بيايد سؤال كند مانعى ندارد . يا مواردى شبيه اين ، كه اسلام هم تحمل آنها را اجازه نمىدهد كه در اين حد انسان مقاومت كند . و الّا سؤال كردن حرام است . بنابراين به سائلى بايد [ چيزى ] داد كه از اين قبيل سائلها نباشد .
حال در اكثر مواردْ انسان نمىداند كه اين شخص سائلى است كه از روى نياز واقعى سؤال مىكند يا يك سائل حرفهاى است ؛ در اينجا چه بكند ؟ البته در اينجا اگر راه تحقيقى وجود نداشته باشد ، به ما گفتهاند كه بر او سؤال كردن حرام است ولى بر كسى كه نمىداند ، دادنش مانعى ندارد بلكه گاهى لازم و واجب هم مىشود . ولى اين ، راه حل دارد و آن همين راهحلهايى است كه حالا خوشبختانه كم و بيش دارند عمل مىكنند و اين كار بايد از سابق انجام مىشد .
يك وقتى من در يك سخنرانى در يكى از مساجد بازار گفتم در قرآن راجع به كارهاى خير دستور تعاون رسيده : تَعاوَنوا عَلَى الْبِرِّ وَ التَّقْوى « 1 » همكارى كنيد ، يعنى به
هامش
( 1 ) . مائده / 2 .